# Opiekun prawny osoby dorosłej – kto nim zostaje i czy można odmówić

Opiekuna nie wybiera rodzina na naradzie – ustanawia go sąd rejonowy, zwykle spośród najbliższych. Warto wiedzieć, kogo sąd powinien wybrać w pierwszej kolejności i co zrobić, gdy nikt nie chce albo nie może.


## Kto ustanawia opiekuna {#kto-ustanawia}

Po uprawomocnieniu postanowienia o ubezwłasnowolnieniu sąd okręgowy przesyła je **sądowi opiekuńczemu** – wydziałowi rodzinnemu sądu rejonowego (art. 558 § 1 k.p.c.). Ten ustanawia **opiekuna** dla ubezwłasnowolnionego całkowicie (art. 13 § 2 k.c.) albo **kuratora** dla ubezwłasnowolnionego częściowo (art. 16 § 2 k.c.). Sąd wzywa kandydata, a ten obejmuje funkcję, **składając przyrzeczenie** przed sądem (art. 153 k.r.o.).

## Kogo sąd wybiera w pierwszej kolejności {#kolejnosc}

Jeżeli nie sprzeciwia się temu dobro osoby, opiekunem ubezwłasnowolnionego całkowicie powinien być **przede wszystkim jego małżonek, a w braku małżonka – ojciec lub matka** (art. 176 k.r.o.). Potem sąd sięga po krewnych i inne osoby bliskie (art. 149 § 2 w zw. z art. 175 k.r.o.). Gdy nikogo nie ma – zwraca się do **ośrodka pomocy społecznej** lub organizacji społecznej o wskazanie kandydata (art. 149 § 3).

Jeśli chcesz zostać opiekunem, napisz to **we wniosku o ubezwłasnowolnienie** i jeszcze raz w sądzie opiekuńczym. Jeśli w rodzinie jest spór – przedstaw, dlaczego właśnie Ty zapewnisz dobro podopiecznego: mieszkasz blisko, znasz lekarzy, nie masz konfliktu interesów.

## Kto nie może być opiekunem {#kto-nie}

- osoba, która **nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych**,
- osoba **pozbawiona praw publicznych** (art. 148 § 1 k.r.o.),
- osoba, co do której zachodzi **prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się** z obowiązków (art. 148 § 2) – np. ma interes sprzeczny z podopiecznym, nadużywa alkoholu, zaniedbywała go wcześniej.

## Czy można odmówić {#odmowa}

Każdy, kogo sąd ustanowi opiekunem, **ma obowiązek objąć opiekę**; sąd może zwolnić z tego obowiązku tylko **z ważnych powodów** (art. 152 k.r.o.). Za uchylanie się od objęcia opieki grozi **grzywna** (art. 598 § 1 k.p.c.). Ważne powody to np. własna choroba, wiek, opieka nad dziećmi, odległość, konflikt z podopiecznym. Napisz je od razu sądowi, z dowodami.

## Gdy brakuje chętnych {#brak-chetnych}

To narastający problem: sądy coraz częściej nie mają kogo ustanowić, a gminy nie mają kandydatów. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się w tej sprawie do Ministra Sprawiedliwości 21.03.2025 r. (IV.7024.44.2024.MS), wskazując na długotrwałe postępowania o znalezienie kandydata i na skalę zjawiska: w latach 2004–2024 całkowicie ubezwłasnowolniono 147 874 osoby. Opiekunem bywa wtedy osoba wskazana przez ośrodek pomocy społecznej. Taki opiekun ma prawo do **wynagrodzenia ze środków publicznych**, jeśli podopieczny nie ma dochodów (art. 162 § 3 k.r.o., art. 53a ustawy o pomocy społecznej) – zob. [wynagrodzenie opiekuna](https://bezzbywania.pl/opiekun-prawny/wynagrodzenie-opiekuna-prawnego/).

## Opiekun a DPS {#dps}

Dyrektor DPS czy pracownik domu nie jest automatycznie opiekunem prawnym mieszkańca. Opiekuna ustanawia wyłącznie sąd. Jeśli mieszkaniec DPS jest ubezwłasnowolniony, DPS powinien znać dane opiekuna, a opiekun – regularnie się z podopiecznym kontaktować i opisywać to w sprawozdaniu.

## Co dalej {#dalej}

Po objęciu opieki musisz niezwłocznie sporządzić **inwentarz** majątku, składać **sprawozdania** co najmniej raz w roku i pytać sąd o **zezwolenie** w ważniejszych sprawach. Szczegóły: [obowiązki opiekuna prawnego](https://bezzbywania.pl/opiekun-prawny/obowiazki-opiekuna-prawnego/) i [kalendarz opiekuna](https://bezzbywania.pl/opiekun-prawny/kalendarz-opiekuna/).

---
Źródło: https://bezzbywania.pl/opiekun-prawny/kto-moze-zostac-opiekunem-prawnym/ (Bez Zbywania, aktualizacja 5.11.2026). To nie jest porada prawna.