# Warsztaty terapii zajęciowej (WTZ) i środowiskowe domy samopomocy (ŚDS): rola orzeczenia

Uczestnictwo w warsztatach terapii zajęciowej wymaga posiadania w orzeczeniu wyraźnego wskazania z punktu 4. Z kolei korzystanie ze wsparcia w środowiskowym domu samopomocy reguluje ustawa o pomocy społecznej, w czym pomaga wskazanie z punktu 6. Sprawdź, jak zadbać o wpisanie tych punktów do orzeczenia i co zrobić, gdy zespół uznał je za bezprzedmiotowe.


## Warsztat terapii zajęciowej (WTZ) {#wtz}

**Czym jest**: placówka, która osobom niepełnosprawnym **niezdolnym do podjęcia pracy** daje możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej – nauki czynności dnia codziennego, zaradności i umiejętności potrzebnych do zatrudnienia (art. 10a ustawy o rehabilitacji).

**Rola orzeczenia**: do WTZ osoby są kierowane **zgodnie ze wskazaniem zawartym w orzeczeniu** o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności (art. 10f ust. 1 pkt 1) – wskazanie z **pkt 4 – uczestnictwo w terapii zajęciowej** (art. 6b ust. 3 pkt 4) jest warunkiem koniecznym, obok spełnienia pozostałych wymogów formalnych i rekrutacyjnych. Zespół ocenia, czy upośledzenie organizmu **uniemożliwia podjęcie zatrudnienia**; u osób z niepełnosprawnością intelektualną i chorych psychicznie przyjmuje się, że taki stan odpowiada **co najmniej umiarkowanemu stopniowi** (§ 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie orzekania).

**Przyjęcie**: zgłoszenie przyjmuje i zatwierdza podmiot prowadzący warsztat w uzgodnieniu z powiatowym centrum pomocy rodzinie; gdy brak miejsc, prowadzi się **listę oczekujących** (art. 10f ust. 2–2a). Kto odszedł z WTZ do pracy i ją stracił, a zgłosi się ponownie w 90 dni – ma pierwszeństwo (ust. 2b).

**Ważność**: uczestnik może brać udział w terapii do końca miesiąca następującego po miesiącu utraty ważności orzeczenia o stopniu (art. 10f ust. 4). Pilnuj kolejnego wniosku w terminie – [przedłużenie](https://bezzbywania.pl/orzeczenie/przedluzenie-orzeczenia-kolejny-wniosek/).

Sąd może przyznać wskazanie do terapii zajęciowej – np. SR Lublin-Zachód w Lublinie razem ze znacznym stopniem i pkt 7 u nastolatki (VII U 358/25), SR dla Warszawy Pragi-Południe razem z lekkim stopniem po odmowie (VI U 182/24).

## Środowiskowy dom samopomocy (ŚDS) {#sds}

**Czym jest**: ośrodek wsparcia dziennego pobytu dla **osób z zaburzeniami psychicznymi** (w tym z niepełnosprawnością intelektualną, chorobami psychicznymi, zaburzeniami rozwojowymi), które wymagają pomocy do życia w środowisku rodzinnym i społecznym – w celu zwiększania zaradności, samodzielności i integracji (art. 51a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Prowadzi treningi samoobsługi i umiejętności społecznych (ust. 2). Może mieć miejsca całodobowe – jednorazowo do 3 miesięcy (w uzasadnionych przypadkach do 6), maksymalnie 8 miesięcy w roku (ust. 3).

**Kto kieruje**: wniosek składa się zazwyczaj w ośrodku pomocy społecznej, natomiast decyzję o skierowaniu wydaje właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego prowadzącej lub zlecającej prowadzenie ŚDS (art. 51b ust. 5 ustawy o pomocy społecznej). Zapytaj w ośrodku o wymagane dokumenty (zaświadczenie lekarza psychiatry lub neurologa, lekarza rodzinnego); orzeczenie ze wskazaniem z **pkt 6 – korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji** (art. 6b ust. 3 pkt 6) wzmacnia wniosek. Odmowa to decyzja – przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego.

## Pkt 6 – co to znaczy {#pkt6}

Korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych pomocy społecznej, organizacji pozarządowych i innych placówek (art. 6b ust. 3 pkt 6). Zespół bierze pod uwagę, czy ograniczenie zdolności do wykonywania czynności stosownie do wieku, płci i środowiska **uniemożliwia osiągnięcie niezależności ekonomicznej lub fizycznej** (§ 5 ust. 1 pkt 1). Opisz: kto dziś zapewnia osobie zajęcia, kontakty i opiekę w ciągu dnia, co się stanie, gdy opiekun pójdzie do pracy.

## Jak wnosić o pkt 4 i 6 {#jak}

- We wniosku do PZON wpisz cel: „uczestnictwo w WTZ / korzystanie ze ŚDS”.
- Dołącz opinię psychologa, psychiatry, szkoły specjalnej lub poradni: brak gotowości do pracy, potrzeba treningu umiejętności.
- Przy osobach z niepełnosprawnością intelektualną i chorobą psychiczną zawsze wnoś o **udział i wysłuchanie opiekuna** ([wzór](https://bezzbywania.pl/orzeczenie/wzory/udzial-opiekuna/)).
- Zespół wpisał „nie dotyczy” lub „nie wymaga”? [Odwołanie do WZON](https://bezzbywania.pl/orzeczenie/odwolanie-do-wzon/) w 14 dni.

:::warn
Jeżeli uczestnik oczekuje na przyjęcie do WTZ przy braku wolnych miejsc, podmiot prowadzący warsztat prowadzi listę osób, których zgłoszenie zostało zatwierdzone (art. 10f ust. 2a ustawy o rehabilitacji). W przypadku ŚDS o przyjęciu rozstrzyga decyzja właściwego organu prowadzącego lub zlecającego (art. 51b ust. 5 ustawy o pomocy społecznej). A jeśli orzeczenie nie ma pkt 4, najpierw je popraw – bez tego wskazania skierowanie do WTZ nie jest możliwe.
:::

## Źródła {#zrodla}

- [Ustawa o rehabilitacji (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 6b ust. 3, 10a, 10f](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000884)
- [Rozporządzenie w sprawie orzekania (t.j. Dz.U. 2026 poz. 677), § 5](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000677)
- [Ustawa o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 51, 51a, 51b](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000639)
- [SR Lublin-Zachód, VII U 358/25](https://www.saos.org.pl/judgments/542580) · [SR dla Warszawy Pragi-Południe, VI U 182/24](https://www.saos.org.pl/judgments/547635)

---
Źródło: https://bezzbywania.pl/orzeczenie/sds-i-terapia-zajeciowa/ (Bez Zbywania, aktualizacja 4.11.2026). To nie jest porada prawna.