# Kto dziedziczy, gdy nie ma testamentu – kolejność i udziały

Bez testamentu spadek dzieli kodeks cywilny. Kolejność jest sztywna – dalsza rodzina dziedziczy dopiero wtedy, gdy nie ma bliższej albo bliższa odrzuci spadek. To ważne dla długów: odrzucenie przesuwa spadek na kolejne osoby.


## Pierwsza kolejność: dzieci i małżonek {#dzieci-malzonek}

Dzieci zmarłego i jego małżonek dziedziczą **w częściach równych**, ale małżonek dostaje **co najmniej 1/4** (art. 931 § 1 k.c.).

- Małżonek i 1 dziecko → po 1/2.
- Małżonek i 2 dzieci → po 1/3.
- Małżonek i 4 dzieci → małżonek 1/4, każde dziecko 3/16.

Uwaga: w spadek wchodzi tylko majątek **zmarłego**. Jeśli małżonkowie mieli wspólność majątkową, najpierw połowa wspólnego majątku należy do żyjącego małżonka, a dziedziczy się drugą połowę.

**Wnuki** dziedziczą w miejsce swojego rodzica, jeśli ten nie dożył otwarcia spadku (art. 931 § 2 k.c.) albo spadek odrzucił (art. 1020 k.c.). Udział rodzica dzielą po równo.

## Druga kolejność: małżonek i rodzice {#rodzice}

Gdy zmarły nie miał dzieci ani wnuków, dziedziczą **małżonek i rodzice** (art. 932 k.c.). Każdy z rodziców obok małżonka dostaje 1/4, małżonek – 1/2. Bez małżonka – rodzice po połowie.

Jeśli jeden z rodziców nie żyje, jego część przechodzi na **rodzeństwo** zmarłego, a gdy brat lub siostra też nie żyje – na ich dzieci (art. 932 § 4–5 k.c.).

## Gdy nie ma zstępnych, rodziców ani rodzeństwa {#dalej}

- Bez zstępnych, rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych: **małżonek dziedziczy całość** (art. 933 § 2 k.c.).
- Bez małżonka – **dziadkowie**, a w miejsce zmarłego dziadka jego dzieci i wnuki, czyli ciocie, wujkowie i kuzyni (art. 934 k.c.).
- Dalej – pasierbowie, jeśli żaden z ich rodziców nie dożył otwarcia spadku (art. 934¹ k.c.).
- Na końcu – **gmina** ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego, a gdy nie da się go ustalić albo było za granicą – Skarb Państwa (art. 935 k.c.). Gmina i Skarb Państwa nie mogą odrzucić spadku i przyjmują go z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1023 k.c.).

## Co zmienia odrzucenie spadku {#odrzucenie}

Kto odrzuca spadek, jest traktowany tak, **jakby nie dożył otwarcia spadku** (art. 1020 k.c.). Jego udział przechodzi na jego dzieci, a gdy ich nie ma – na pozostałe osoby z tej samej kolejności albo na kolejną grupę.

Przykład: ojciec zostawia długi. Żona i dwoje dzieci odrzucają spadek. Spadek przechodzi na wnuki – niepełnoletnie dzieci tych dzieci. Rodzice muszą odrzucić spadek także w ich imieniu ([jak](https://bezzbywania.pl/spadki/odrzucenie-spadku-w-imieniu-dziecka/)). Gdy wszyscy zstępni odrzucą, dziedziczą rodzice zmarłego, potem rodzeństwo, potem dalsi krewni – każdy ma swoje 6 miesięcy od dnia, w którym się o tym dowiedział.

Dlatego przy długach uprzedź rodzinę: każdy kolejny krewny dostanie wezwanie i musi sam odrzucić spadek.

## Kto jest wyłączony z dziedziczenia {#wylaczenie}

- Małżonek w **separacji** nie dziedziczy (art. 935¹ k.c.).
- Małżonek nie dziedziczy, jeśli zmarły wystąpił o rozwód lub separację z winy małżonka, a żądanie było uzasadnione – na wniosek innego spadkobiercy, w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o otwarciu spadku, nie później niż rok od otwarcia (art. 940 k.c.).
- Sąd może uznać kogoś za **niegodnego** (np. umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko zmarłemu, ukrycie lub podrobienie testamentu, uporczywe uchylanie się od alimentów ustalonych przez sąd albo od opieki nad zmarłym) – art. 928 k.c.
- Kto zawarł u notariusza **umowę o zrzeczenie się dziedziczenia**, nie dziedziczy (art. 1048–1049 k.c.).

## Testament zmienia wszystko – poza zachowkiem {#testament}

Jeśli jest testament, dziedziczą wskazane w nim osoby. Najbliżsi pominięci w testamencie – zstępni, małżonek, rodzice – mają prawo do [zachowku](https://bezzbywania.pl/spadki/zachowek-kto-ile-jak/): połowy, a w niektórych przypadkach 2/3 udziału ustawowego.

## Jak to udowodnić {#dowod}

Krąg spadkobierców i udziały wpisze notariusz w [akcie poświadczenia dziedziczenia](https://bezzbywania.pl/spadki/stwierdzenie-nabycia-spadku-czy-akt-poswiadczenia/) albo sąd w postanowieniu. Przygotuj odpisy aktów stanu cywilnego: aktu zgonu, aktów urodzenia dzieci, aktu małżeństwa, a przy dalszej rodzinie – całego łańcucha pokrewieństwa.

## Najczęstsze pytania {#pytania}

**Czy rodzeństwo dziedziczy, gdy są dzieci?** Nie. Rodzeństwo dziedziczy dopiero, gdy zmarły nie miał zstępnych.

**Czy partner bez ślubu dziedziczy?** Z ustawy – nie. Tylko z testamentu albo przez zapis.

**Czy pasierb dziedziczy?** Z ustawy dopiero w ostatniej kolejności, przed gminą (art. 934¹ k.c.). Podatkowo jest jednak w grupie zerowej.

---
Źródło: https://bezzbywania.pl/spadki/kto-dziedziczy-bez-testamentu/ (Bez Zbywania, aktualizacja 5.11.2026). To nie jest porada prawna.