# Katalog świadczeń – 239 pozycji

Stan na 3.11.2026.

## Emerytury i renty (ZUS)

- **Emerytura w wieku powszechnym** – wyliczana z kapitału i składek; najniższa 1978,49 zł brutto przy stażu 20/25 lat. Emerytura jest wypłacana co miesiąc dożywotnio. Jej wysokość zależy od składek i kapitału; ZUS waloryzuje ją co roku 1 marca. Gdzie: ZUS – wniosek EMER. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 24–26.
- **Gwarancja najniższej emerytury (dopłata do minimum)** – dopłata do 1978,49 zł brutto. ZUS podwyższa emeryturę do kwoty najniższej emerytury. Gdzie: ZUS (z urzędu przy ustalaniu emerytury). Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 87.
- **Emerytura pomostowa** – wg kapitału. Świadczenie do czasu nabycia emerytury powszechnej. Gdzie: ZUS – wniosek EP. Podstawa: ustawa z 19.12.2008 o emeryturach pomostowych.
- **Emerytury wcześniejsze (szczególne warunki, art. 184, praca górnicza, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, działalność twórcza)** – wg stażu i kapitału. Emerytura przed osiągnięciem wieku powszechnego. Gdzie: ZUS. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 32, 46, 50a–50e, 184; ustawa z 22.05.2009 o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.
- **Renta z tytułu niezdolności do pracy (całkowitej / częściowej)** – najniższa: całkowita 1978,49 zł, częściowa 1483,87 zł brutto. Renta okresowa lub stała. Gdzie: ZUS – wniosek ERN + OL-9. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 57–68.
- **Renta szkoleniowa** – 75% podstawy wymiaru (nie mniej niż najniższa renta częściowa). Renta na czas przekwalifikowania (6 mies., max 36 mies.), 75% podstawy wymiaru przez pierwsze 6 mies. Gdzie: ZUS. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 60, 62.
- **Renta rodzinna** – najniższa 1978,49 zł brutto (łącznie dla wszystkich uprawnionych); 85% świadczenia zmarłego dla 1 osoby. Wysokość renty wynosi 85% świadczenia zmarłego dla jednej osoby uprawnionej, 90% dla dwóch osób i 95% dla co najmniej trzech. Gdzie: ZUS – wniosek ERR. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 65–74.
- **Renta wdowia (zbieg renty rodzinnej z własnym świadczeniem)** – wyższe świadczenie w 100% + 15% drugiego (od 1.01.2027 r. – 25%), łącznie do 3-krotności najniższej emerytury. Wypłata 100% jednego świadczenia + 15% drugiego (od 1.01.2027: 25%); limit łączny 3-krotność najniższej emerytury. Gdzie: ZUS/KRUS/inny organ – wniosek ERWD. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 95 (zbieg świadczeń) – nowelizacja z 26.07.2024.
- **Renta socjalna** – 1978,49 zł brutto. Renta socjalna wynosi 100% najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Gdzie: ZUS – wniosek ERSU. Podstawa: ustawa z 27.06.2003 o rencie socjalnej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 377).
- **Dodatek dopełniający do renty socjalnej** – 2704,71 zł brutto. Miesięczny dodatek do renty socjalnej. Gdzie: ZUS – wniosek ERSDD. Podstawa: ustawa z 27.06.2003 o rencie socjalnej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 377) (dodatek dopełniający – nowelizacja 2025).
- **Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji („500+ dla niesamodzielnych”)** – do 500 zł (pełne przy świadczeniach do 2187,67 zł brutto). Do 500 zł miesięcznie (dopełnienie do progu). Gdzie: ZUS (lub inny organ wypłacający) – wniosek ESN. Podstawa: ustawa z 31.07.2019 o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (t.j. Dz.U. 2026 poz. 723).
- **Dodatek pielęgnacyjny (do emerytury/renty)** – 366,68 zł. Miesięczny dodatek do świadczenia. Gdzie: ZUS/KRUS – z urzędu (75+) lub wniosek + OL-9. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 75.
- **Dodatek dla sieroty zupełnej** – 689,17 zł. Miesięczny dodatek do renty rodzinnej. Gdzie: ZUS/KRUS. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 76.
- **Dodatek kompensacyjny (żołnierze zastępczej służby, wybrane grupy)** – 55 zł. Miesięczny dodatek. Gdzie: ZUS/KRUS. Podstawa: ustawa z 24.01.1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2039 ze zm.).
- **Trzynasta emerytura (dodatkowe roczne świadczenie pieniężne)** – 1978,49 zł brutto raz w roku (kwiecień), z urzędu. Raz w roku z kwietniowym świadczeniem, z urzędu. Gdzie: ZUS/KRUS/inne organy – z urzędu. Podstawa: ustawa z 9.01.2020 o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów.
- **Czternasta emerytura (kolejne dodatkowe roczne świadczenie)** – do 1978,49 zł brutto. Pełna kwota przy świadczeniu ≤ 2900 zł brutto; powyżej – „złotówka za złotówkę”; min. 50 zł (granica 4828,49 zł). Gdzie: ZUS/KRUS – z urzędu. Podstawa: ustawa z 15.04.2021 o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (t.j. Dz.U. 2025 poz. 183).
- **Świadczenie honorowe z tytułu ukończenia 100 lat** – 6938,92 zł (od 1.03.2026 wg KRUS) – emeryci dostają z urzędu, pozostali na wniosek ESH. Dożywotnie świadczenie miesięczne, waloryzowane w marcu. Gdzie: ZUS/KRUS/inne organy. Podstawa: ustawa z 18.10.2024 o świadczeniu honorowym z tytułu ukończenia 100 lat życia (Dz.U. 2024 poz. 1674).
- **Rodzicielskie świadczenie uzupełniające („Mama 4+”)** – do 1978,49 zł brutto. Świadczenie do wysokości najniższej emerytury lub dopełnienie własnej emerytury. Gdzie: ZUS (lub KRUS) – wniosek ERSU. Podstawa: ustawa z 31.01.2019 o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1577).
- **Świadczenie przedemerytalne** – 1993,76 zł brutto. Świadczenie do czasu nabycia emerytury. Gdzie: ZUS – wniosek ESP. Podstawa: ustawa z 30.04.2004 o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 115).
- **Emerytura / renta w drodze wyjątku (art. 83 FUS)** – nie wyższe niż najniższa emerytura/renta. Świadczenie przyznawane uznaniowo przez Prezesa ZUS. Gdzie: ZUS (Prezes ZUS) – wniosek. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 83.
- **Renta specjalna Prezesa Rady Ministrów** – uznaniowa. Renta specjalna (uznaniowa). Gdzie: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów (przez ZUS). Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 82.
- **Rehabilitacja lecznicza w ramach prewencji rentowej ZUS** – bezpłatnie (24 dni, dojazd zwracany). Bezpłatny turnus rehabilitacyjny (stacjonarny/ambulatoryjny) 24 dni, z kosztami dojazdu. Gdzie: ZUS – wniosek lekarza (PR-4) do ZUS. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 69.
- **Emerytury i renty mundurowe (Policja, wojsko, służby)** – wg stażu i uposażenia. Emerytura/renta inwalidzka/rodzinna z zaopatrzenia emerytalnego służb. Gdzie: ZER MSWiA / WBE / BESW. Podstawa: ustawa z 18.02.1994 o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy...; ustawa z 10.12.1993 o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych.
- **Zasiłek przedemerytalny (wygaszany)** – tylko dotychczasowi uprawnieni. Miesięczny zasiłek do emerytury. Gdzie: ZUS. Podstawa: ustawa z 30.04.2004 o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 115) (przepisy przejściowe).

## Zasiłki z ubezpieczenia (choroba, macierzyństwo, wypadek)

- **Zasiłek pogrzebowy** – 7000 zł (zgony od 1.01.2026 r.). 7000 zł dla członka rodziny; innym osobom – do wysokości udokumentowanych kosztów (max 7000 zł). Gdzie: ZUS – wniosek Z-12 / KRUS. Podstawa: ustawa z 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm.), art. 77–81 (zm. Dz.U. 2025 poz. 718).
- **Zasiłek chorobowy** – 80% podstawy (100% w ciąży i po wypadku w drodze do pracy). 80% podstawy (70% za pobyt w szpitalu; 100% – ciąża, wypadek w drodze do pracy, dawstwo); do 182 dni (270 – gruźlica, ciąża). Gdzie: Pracodawca (płatnik) lub ZUS. Podstawa: ustawa z 25.06.1999 o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 854).
- **Świadczenie rehabilitacyjne** – 90% podstawy przez 3 miesiące, potem 75% (100% w ciąży i po wypadku przy pracy), do 12 miesięcy. Do 12 miesięcy: 90% podstawy przez 3 mies., potem 75% (100% – ciąża, wypadek przy pracy). Gdzie: ZUS – wniosek NRR. Podstawa: ustawa z 25.06.1999 o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 854), art. 18–22.
- **Zasiłek macierzyński (urlop macierzyński, rodzicielski, ojcowski, uzupełniający dla wcześniaków)** – 100% przez urlop macierzyński i 70% przez rodzicielski albo 81,5% za cały okres. 100% podstawy za urlop macierzyński/ojcowski, 70% za rodzicielski; wariant 81,5% za cały okres (wniosek do 21 dni po porodzie); dodatkowe 8/15 tyg. przy wcześniakach/hospitalizacji. Gdzie: Pracodawca lub ZUS. Podstawa: ustawa z 25.06.1999 o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 854); ustawa z 26.06.1974 – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245).
- **Zasiłek opiekuńczy** – 80% podstawy, gdy musisz zostać z chorym dzieckiem lub członkiem rodziny. 80% podstawy wymiaru. Gdzie: Pracodawca lub ZUS; e-ZLA + oświadczenie Z-15A/Z-15B. Podstawa: ustawa z 25.06.1999 o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 854), art. 32–35.
- **Świadczenie wyrównawcze / zasiłek wyrównawczy** – różnica wynagrodzenia. Wyrównanie różnicy wynagrodzenia (max 24 mies.). Gdzie: Pracodawca/ZUS. Podstawa: ustawa z 25.06.1999 o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 854), art. 23–24.
- **Jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej** – 1781 zł za każdy 1% uszczerbku. Jednorazowa kwota za każdy procent uszczerbku; osobne kwoty dla rodziny zmarłego. Gdzie: ZUS – wniosek + protokół powypadkowy. Podstawa: ustawa z 30.10.2002 o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1644).
- **Renta z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy / chorobą zawodową; renta rodzinna wypadkowa** – najniższa: całkowita 2374,19 zł, częściowa 1780,64 zł brutto. Renta wypadkowa (80%/60% podstawy); wyższe kwoty minimalne. Gdzie: ZUS. Podstawa: ustawa z 30.10.2002 o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1644).
- **Zasiłek chorobowy 100%, świadczenie rehabilitacyjne 100%, zasiłek wyrównawczy i pokrycie kosztów leczenia (stomatologia, wyroby medyczne) z ubezpieczenia wypadkowego** – 100% podstawy zasiłku; zwrot kosztów leczenia stomatologicznego i wyrobów medycznych. Świadczenia w podwyższonej wysokości (100%) i zwrot kosztów leczenia stomatologicznego/szczepień/wyrobów medycznych. Gdzie: ZUS. Podstawa: ustawa z 30.10.2002 o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1644), art. 6.

## KRUS – rolnicy

- **Emerytura rolnicza (KRUS)** – najniższa 1978,49 zł brutto. Emerytura = część składkowa + część uzupełniająca (emerytura podstawowa 1780,64 zł). Gdzie: KRUS – wniosek. Podstawa: ustawa z 20.12.1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770), art. 19–26.
- **Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy / renta szkoleniowa (KRUS)** – wg stażu (najniższa 1978,49 zł). Renta rolnicza (całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie) lub renta szkoleniowa. Gdzie: KRUS. Podstawa: ustawa z 20.12.1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770), art. 21–21a.
- **Renta rodzinna (KRUS)** – najniższa 1978,49 zł. Renta rodzinna wg zasad FUS. Gdzie: KRUS. Podstawa: ustawa z 20.12.1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770), art. 29.
- **Zasiłek chorobowy rolniczy (KRUS)** – 25 zł za każdy dzień niezdolności. Zasiłek za okres niezdolności do pracy. Sprawdź warunki dotyczące ubezpieczenia i długości niezdolności. Gdzie: KRUS. Podstawa: ustawa z 20.12.1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770), art. 16.
- **Zasiłek macierzyński (KRUS)** – 1000 zł miesięcznie przez 52 tygodnie. Zasiłek miesięczny w wysokości świadczenia rodzicielskiego, 52–71 tygodni. Gdzie: KRUS. Podstawa: ustawa z 20.12.1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770), art. 32–33.
- **Jednorazowe odszkodowanie z tytułu rolniczego wypadku przy pracy lub rolniczej choroby zawodowej** – 1431 zł za każdy 1% uszczerbku. Kwota za 1% uszczerbku (ogłaszana przez Prezesa KRUS). Gdzie: KRUS. Podstawa: ustawa z 20.12.1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770), art. 11–15.
- **Zasiłek pogrzebowy (KRUS)** – 7000 zł (zgony od 1.01.2026). Jak w ZUS. Gdzie: KRUS. Podstawa: ustawa z 20.12.1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770), art. 31.
- **Rehabilitacja lecznicza w Centrach Rehabilitacji Rolników KRUS** – bezpłatnie. Bezpłatny 21-dniowy turnus w CRR KRUS. Gdzie: KRUS (wniosek o rehabilitację wystawia lekarz). Podstawa: ustawa z 20.12.1990 o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770), art. 63.
- **Świadczenie pieniężne dla sołtysów** – 373,67 zł. Miesięczne świadczenie. Gdzie: KRUS – wniosek. Podstawa: ustawa z 26.05.2023 o świadczeniu pieniężnym dla osób, które pełniły funkcję sołtysa.
- **Ryczałt energetyczny** – 336,16 zł. Miesięczny ryczałt. Gdzie: ZUS/KRUS (z urzędu po statusie). Podstawa: ustawa z 24.01.1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2039 ze zm.), art. 20.

## Rodzina i dzieci

- **Świadczenie wychowawcze „Rodzina 800+”** – 800 zł miesięcznie na dziecko. 800 zł miesięcznie na każde dziecko do 18 lat. Gdzie: ZUS (wyłącznie online). Podstawa: ustawa z 11.02.2016 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. 2026 poz. 508).
- **Zasiłek rodzinny** – 95 zł (do 5 lat), 124 zł (5–18 lat), 135 zł (18–24 lata). Miesięczny zasiłek na dziecko + prawo do dodatków. Gdzie: Gmina/OPS (dział świadczeń rodzinnych). Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 4–6.
- **Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka** – 1000 zł jednorazowo. Jednorazowo Gdzie: Gmina/OPS – razem z wnioskiem o zasiłek rodzinny. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 8–14.
- **Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego** – 400 zł miesięcznie. Miesięcznie do 24 mies. (36 przy wielu dzieciach/niepełnosprawności) Gdzie: Gmina/OPS – razem z wnioskiem o zasiłek rodzinny. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 8–14.
- **Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka** – 193 zł na dziecko (łącznie do 386 zł; +80 zł przy orzeczeniu). Miesięcznie, gdy brak alimentów (zmarły/nieznany rodzic, oddalone powództwo) Gdzie: Gmina/OPS – razem z wnioskiem o zasiłek rodzinny. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 8–14.
- **Dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej** – 95 zł miesięcznie. Na trzecie i kolejne dziecko uprawnione do zasiłku rodzinnego Gdzie: Gmina/OPS – razem z wnioskiem o zasiłek rodzinny. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 8–14.
- **Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego** – 90 zł (do 5 lat) / 110 zł (5–24 lata). Na dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności lub umiarkowanym/znacznym stopniem Gdzie: Gmina/OPS – razem z wnioskiem o zasiłek rodzinny. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 8–14.
- **Dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego** – 100 zł raz w roku. Raz w roku szkolnym na dziecko w szkole lub rocznym przygotowaniu przedszkolnym Gdzie: Gmina/OPS – razem z wnioskiem o zasiłek rodzinny. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 8–14.
- **Dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania** – 69 zł (dojazd) lub 113 zł (internat) przez 10 miesięcy. Na zamieszkanie w miejscowości szkoły / dojazd do szkoły ponadpodstawowej Gdzie: Gmina/OPS – razem z wnioskiem o zasiłek rodzinny. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 8–14.
- **Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka („becikowe”)** – 1000 zł jednorazowo. Jednorazowo na dziecko. Gdzie: Gmina/OPS. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 15b.
- **Świadczenie rodzicielskie („kosiniakowe”)** – 1000 zł netto miesięcznie przez 52 tygodnie (dłużej przy wieloraczkach) – jednemu z rodziców. Miesięcznie przez 52 tyg. (do 71 przy wieloraczkach) + 8/15 tyg. przy wcześniakach. Gdzie: Gmina/OPS. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 17c.
- **Świadczenia z funduszu alimentacyjnego** – do 1000 zł miesięcznie (nie więcej niż zasądzone alimenty). Świadczenie w wysokości bieżących alimentów, max 1000 zł/mies. na osobę. Gdzie: Gmina/OPS (wierzyciel). Podstawa: ustawa z 7.09.2007 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. 2026 poz. 79) (art. 10 – Dz.U. 2024 poz. 1827).
- **Świadczenie „Dobry start” (300+)** – 300 zł raz w roku. Raz w roku na ucznia. Gdzie: ZUS (online). Podstawa: uchwała/rozporządzenie RM w sprawie programu „Dobry start” (podstawa: ustawa z 11.02.2016 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. 2026 poz. 508)?.
- **„Aktywnie w żłobku” (Aktywny rodzic)** – do 1500 zł (1900 zł przy orzeczeniu) – nie więcej niż opłata za żłobek. Dofinansowanie opłaty za pobyt (przekazywane do placówki). Gdzie: ZUS (online). Podstawa: ustawa z 15.05.2024 o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” (t.j. Dz.U. 2026 poz. 532).
- **„Aktywni rodzice w pracy” („babciowe”)** – 1500 zł miesięcznie (1900 zł przy orzeczeniu). Dowolne przeznaczenie (np. opieka niani/babci). Gdzie: ZUS (online). Podstawa: ustawa z 15.05.2024 o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” (t.j. Dz.U. 2026 poz. 532).
- **„Aktywnie w domu”** – 500 zł miesięcznie. Miesięczne świadczenie. Gdzie: ZUS (online). Podstawa: ustawa z 15.05.2024 o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” (t.j. Dz.U. 2026 poz. 532).
- **Jednorazowe świadczenie „Za życiem” (4000 zł)** – 4000 zł jednorazowo, bez kryterium dochodowego. Jednorazowo. Gdzie: Gmina/OPS. Podstawa: ustawa z 4.11.2016 o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1829), art. 10.
- **Program „Za życiem” – koordynowana opieka, asystent rodziny, wczesne wspomaganie, priorytet w NFZ** – usługi bezpłatne. Asystent rodziny, poradnictwo, opieka wytchnieniowa, świadczenia zdrowotne poza kolejnością, wczesne wspomaganie rozwoju. Gdzie: Gmina/OPS, NFZ, poradnia PPP. Podstawa: ustawa z 4.11.2016 o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1829).
- **Karta Dużej Rodziny** – zniżki (komunikacja, paszport, sklepy, instytucje kultury). Zniżki u partnerów i w instytucjach państwowych (PKP, paszporty, parki narodowe itd.); wersja elektroniczna w mObywatelu. Gdzie: Gmina (wójt/burmistrz/prezydent). Podstawa: ustawa z 5.12.2014 o Karcie Dużej Rodziny (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1512 ze zm.).
- **Świadczenia dla rodzin zastępczych (na utrzymanie dziecka, dodatki)** – min. 1075 zł (spokrewniona) / 1628 zł (pozostałe) na dziecko miesięcznie. Świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka + dodatki (np. na dziecko z niepełnosprawnością), jednorazowe środki. Gdzie: Powiat (PCPR/MOPR). Podstawa: ustawa z 9.06.2011 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 980), art. 80–83.
- **Pomoc dla osób usamodzielnianych z pieczy zastępczej / placówek** – pomoc na kontynuowanie nauki, usamodzielnienie i zagospodarowanie (kwoty M.P. 2026 poz. 341). Pomoc na kontynuowanie nauki (miesięcznie), na usamodzielnienie (jednorazowo), na zagospodarowanie, pomoc w uzyskaniu mieszkania. Gdzie: Powiat (PCPR). Podstawa: ustawa z 9.06.2011 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 980), art. 140–154; ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 88.
- **Asystent rodziny** – bezpłatnie. Wsparcie asystenta w domu (plan pracy z rodziną). Gdzie: Gmina/OPS. Podstawa: ustawa z 9.06.2011 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 980), art. 11–17.

## Niepełnosprawność – świadczenia i orzeczenia

- **Orzeczenie o niepełnosprawności (do 16 lat) / o stopniu niepełnosprawności (lekki, umiarkowany, znaczny)** – bezpłatnie – otwiera dostęp do świadczeń, ulg i karty parkingowej. Podstawa wielu uprawnień (zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie pielęgnacyjne, PFRON, ulgi, karta parkingowa, legitymacja). Gdzie: Powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności (PZON); odwołanie do WZON, potem sąd pracy. Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 3–6c.
- **Decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia (WZON, 0–100 pkt)** – bezpłatnie – od wyniku (70–100 pkt) zależy świadczenie wspierające. Ustala liczbę punktów (32 czynności) – podstawa świadczenia wspierającego i (od 2028) asystencji osobistej. Gdzie: Wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności (WZON). Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 6b3–6c.
- **Świadczenie wspierające** – 792–4353 zł zależnie od punktów (70–100). Miesięczne świadczenie zależne od punktów (procent renty socjalnej). Gdzie: ZUS (po decyzji WZON). Podstawa: ustawa z 7.07.2023 o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz.U. 2026 poz. 873).
- **Świadczenie pielęgnacyjne** – 3386 zł (2026), 3488 zł od 1.01.2027. Miesięczne świadczenie (+100% na każde kolejne dziecko z niepełnosprawnością); ZUS opłaca składki emerytalno-rentowe (warunkowo). Gdzie: Gmina/OPS. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 17.
- **Specjalny zasiłek opiekuńczy (wygaszany)** – 620 zł (tylko dotychczasowi uprawnieni). Miesięczne świadczenie. Gdzie: Gmina/OPS. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 16a (uchylony; prawa nabyte – art. 63 u. o świadczeniu wspierającym).
- **Zasiłek dla opiekuna (wygaszany)** – 620 zł (tylko dotychczasowi uprawnieni). Miesięczne świadczenie. Gdzie: Gmina/OPS. Podstawa: ustawa z 4.04.2014 o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (t.j. Dz.U. 2024 poz. 246).
- **Zasiłek pielęgnacyjny** – 215,84 zł miesięcznie, bez kryterium dochodowego. Miesięczny zasiłek na częściowe pokrycie wydatków opieki. Gdzie: Gmina/OPS. Podstawa: ustawa z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1240), art. 16.
- **Asystencja osobista – nowa ustawa (uchwalona X 2026, czeka na podpis)** – bezpłatnie (od 2027 r.). 20–240 h asystencji miesięcznie (2028: max 200 h; 2029: 220 h); wybór asystenta i realizatora (powiat lub NGO). Gdzie: Powiat (wniosek) – po wejściu w życie. Podstawa: ustawa o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (uchwalona; przed ogłoszeniem w Dz.U.).
- **Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” – edycja 2026** – bezpłatnie – asystent pomaga w codziennych sprawach. Godziny usług asystencji (limit roczny wg programu). Gdzie: Gmina/powiat/NGO realizujące program. Podstawa: program resortowy MRPiPS (Fundusz Solidarnościowy, art. 7 ustawy o Funduszu Solidarnościowym).
- **Program „Opieka wytchnieniowa” – edycja 2026** – bezpłatnie – zastępstwo w opiece, żebyś mógł(a) odpocząć. Czasowe zastępstwo w opiece (dzienne lub całodobowe) + poradnictwo. Gdzie: Gmina/powiat realizujący program. Podstawa: program resortowy MRPiPS (Fundusz Solidarnościowy).
- **Karta parkingowa** – opłata 21 zł. Parkowanie na kopertach, zwolnienie z niektórych zakazów ruchu. Gdzie: PZON (powiatowy zespół). Podstawa: ustawa z 20.06.1997 – Prawo o ruchu drogowym, art. 8 (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1251 ze zm.).
- **Legitymacja osoby niepełnosprawnej (także w mObywatelu)** – bezpłatnie (duplikat 15 zł) – potwierdza ulgi, np. na przejazdy. Dokument potwierdzający uprawnienia (ulgi przejazdowe, zniżki). Gdzie: PZON. Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884) + rozporządzenie w sprawie orzekania.
- **Środowiskowy dom samopomocy (ŚDS)** – bezpłatnie (zajęcia dzienne). Dzienny pobyt, treningi umiejętności, terapia, często dowóz. Gdzie: Gmina/OPS – decyzja kierująca. Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 51–51c.
- **Specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi** – odpłatność wg dochodu (bezpłatnie przy dochodzie do kryterium). Usługi specjalistyczne w domu (terapeuta, rehabilitant, pedagog) – zadanie zlecone. Gdzie: Gmina/OPS. Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 18 ust. 1 pkt 3; rozporządzenie MPiPS w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.
- **Centrum opiekuńczo-mieszkalne (pobyt dzienny lub całodobowy dla osób z niepełnosprawnością)** – odpłatność wg dochodu. Pobyt dzienny lub całodobowy, opieka i aktywizacja. Gdzie: Gmina/OPS. Podstawa: Program „Centra opiekuńczo-mieszkalne” (Fundusz Solidarnościowy).
- **Wniosek o zmianę stopnia niepełnosprawności (wyższy stopień)** – bezpłatnie – wyższy stopień otwiera kolejne świadczenia. Gdy stan zdrowia się pogorszył – nowe orzeczenie z wyższym stopniem otwiera kolejne świadczenia. Gdzie: Powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności (PZON). Podstawa: Rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2026 poz. 677).

## Niepełnosprawność – PFRON i rehabilitacja

- **Warsztat terapii zajęciowej (WTZ)** – bezpłatnie. Rehabilitacja społeczna i zawodowa w formie terapii zajęciowej. Gdzie: WTZ / powiat (PCPR). Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 10a–10b.
- **Zakład aktywności zawodowej (ZAZ) / zakład pracy chronionej** – praca z wynagrodzeniem i rehabilitacją. Zatrudnienie wspierane i rehabilitacja. Gdzie: ZAZ, PCPR, PUP. Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 28–29.
- **Dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym** – 2308–2770 zł zależnie od stopnia. Dofinansowanie turnusu (+ opiekun). Gdzie: PCPR. Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 10c; rozporządzenie w sprawie turnusów.
- **Dofinansowanie sprzętu rehabilitacyjnego** – do 80% kosztu sprzętu. Do 80% kosztu (max 5x przeciętne wynagrodzenie). Gdzie: PCPR. Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c.
- **Dofinansowanie wyrobów medycznych (przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze) – dopłata do udziału własnego** – dopłata do udziału własnego ponad limit NFZ (do 100% / 150% limitu). Do 100% udziału własnego w limicie NFZ; do 150% sumy limitu i udziału, gdy cena przekracza limit. Gdzie: PCPR. Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c.
- **Dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych** – do 95% kosztów (łazienka, podjazd, winda). Do 95% kosztów (max 15x przeciętne wynagrodzenie); co 3 lata. Gdzie: Powiatowe centrum pomocy rodzinie (PCPR/MOPR). Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d.
- **Dofinansowanie likwidacji barier technicznych** – do 95% (np. sprzęt ułatwiający samodzielność). Do 95% kosztów (max 15x przeciętne wynagrodzenie); co 3 lata. Gdzie: Powiatowe centrum pomocy rodzinie (PCPR/MOPR). Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d.
- **Dofinansowanie likwidacji barier w komunikowaniu się** – do 95% (np. komputer, oprogramowanie, aparat). Do 95% kosztów (max 15x przeciętne wynagrodzenie); co 3 lata. Gdzie: Powiatowe centrum pomocy rodzinie (PCPR/MOPR). Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d.
- **Dofinansowanie usług tłumacza języka migowego / tłumacza-przewodnika** – wg limitu powiatu. Dofinansowanie usług tłumacza. Gdzie: Powiatowe centrum pomocy rodzinie (PCPR/MOPR). Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. e.
- **Aktywny samorząd – Moduł I, Obszar A (transport: oprzyrządowanie samochodu, prawo jazdy)** – wg warunków programu (samochód, prawo jazdy). Dofinansowanie celowe w ramach programu PFRON realizowanego przez powiaty. Gdzie: Powiat (PCPR/MOPR) realizujący program. Podstawa: program PFRON „Aktywny samorząd” (uchwała Rady Nadzorczej PFRON) – kierunki działań 2026.
- **Aktywny samorząd – Moduł I, Obszar B (sprzęt elektroniczny, szkolenia, brajl)** – np. sprzęt brajlowski do 27 825 zł. Dofinansowanie celowe w ramach programu PFRON realizowanego przez powiaty. Gdzie: Powiat (PCPR/MOPR) realizujący program. Podstawa: program PFRON „Aktywny samorząd” (uchwała Rady Nadzorczej PFRON) – kierunki działań 2026.
- **Aktywny samorząd – Moduł I, Obszar C (wózek elektryczny/skuter, naprawa wózka, proteza)** – np. skuter, oprzyrządowanie wózka do 18 480 zł. Dofinansowanie celowe w ramach programu PFRON realizowanego przez powiaty. Gdzie: Powiat (PCPR/MOPR) realizujący program. Podstawa: program PFRON „Aktywny samorząd” (uchwała Rady Nadzorczej PFRON) – kierunki działań 2026.
- **Aktywny samorząd – Moduł I, Obszar D (opieka nad osobą zależną – żłobek/przedszkole)** – dopłata do opieki nad dzieckiem (żłobek, przedszkole). Dofinansowanie celowe w ramach programu PFRON realizowanego przez powiaty. Gdzie: Powiat (PCPR/MOPR) realizujący program. Podstawa: program PFRON „Aktywny samorząd” (uchwała Rady Nadzorczej PFRON) – kierunki działań 2026.
- **Aktywny samorząd – Moduł I, Obszar E (energia)** – 100 zł miesięcznie (dopłata do energii). Dofinansowanie celowe w ramach programu PFRON realizowanego przez powiaty. Gdzie: Powiat (PCPR/MOPR) realizujący program. Podstawa: program PFRON „Aktywny samorząd” (uchwała Rady Nadzorczej PFRON) – kierunki działań 2026.
- **Aktywny samorząd – Moduł II (pomoc w uzyskaniu wykształcenia wyższego)** – opłata za studia i dodatek na kształcenie (kwoty wg programu). Dofinansowanie celowe w ramach programu PFRON realizowanego przez powiaty. Gdzie: Powiat (PCPR/MOPR) realizujący program. Podstawa: program PFRON „Aktywny samorząd” (uchwała Rady Nadzorczej PFRON) – kierunki działań 2026.
- **Aktywny samorząd – Moduł III (dostępne mieszkanie)** – wsparcie zamiany mieszkania na dostępne (wg programu). Dofinansowanie celowe w ramach programu PFRON realizowanego przez powiaty. Gdzie: Powiat (PCPR/MOPR) realizujący program. Podstawa: program PFRON „Aktywny samorząd” (uchwała Rady Nadzorczej PFRON) – kierunki działań 2026.
- **Jednorazowe środki na rozpoczęcie działalności gospodarczej/rolniczej dla osoby z niepełnosprawnością** – jednorazowe środki na start (wg PUP). Dotacja na start. Szczegółowe warunki sprawdź w podanym źródle. Gdzie: Starosta (PUP). Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 12a.
- **Refundacja składek ZUS dla przedsiębiorcy/rolnika z niepełnosprawnością** – refundacja składek emerytalno-rentowych wg stopnia. Refundacja części składek emerytalno-rentowych. Gdzie: PFRON. Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 25a, 25b.
- **Dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnością (SODiR) – dla pracodawcy** – pracodawca dostaje 575–2760 zł miesięcznie za Twoje zatrudnienie – pokaż orzeczenie w pracy. Miesięczne dofinansowanie (proporcjonalnie do etatu; max 75%/90% kosztów płacy). Gdzie: PFRON. Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 26a–26c.
- **Zwrot kosztów przystosowania i wyposażenia stanowiska pracy osoby z niepełnosprawnością (dla pracodawcy)** – pracodawca może dostać zwrot kosztów przystosowania stanowiska. Zwrot kosztów przystosowania/wyposażenia stanowiska. Gdzie: Starosta (PUP). Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 26, 26e.

## Opieka i seniorzy

- **Bon senioralny** – bezpłatne usługi opiekuńcze (do 50 godzin miesięcznie). Bezpłatne usługi wsparcia w domu (pomoc w codziennych czynnościach, higiena, kontakt z otoczeniem) organizowane przez gminę. Gdzie: Gmina (OPS/CUS). Podstawa: ustawa z 11.06.2026 o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej (Dz.U. 2026 poz. 986), art. 24–27; rozporządzenie RM – Program Bonu Senioralnego 2026–2028 (Dz.U. 2026 poz. 1277).
- **Program „Opieka 75+” – edycja 2026** – usługi opiekuńcze z dopłatą gminy. Dofinansowanie usług opiekuńczych w domu. Gdzie: Gmina/OPS (jeśli przystąpiła). Podstawa: program resortowy MRPiPS „Opieka 75+” na rok 2026.
- **Korpus Wsparcia Seniorów 2026 (usługi sąsiedzkie, opaski bezpieczeństwa/teleopieka)** – bezpłatnie (m.in. opaska bezpieczeństwa, wsparcie wolontariuszy). Moduł I – usługi wsparcia/sąsiedzkie; Moduł II – opaski bezpieczeństwa z teleopieką. Gdzie: Gmina/OPS (jeśli przystąpiła). Podstawa: program MRPiPS „Korpus Wsparcia Seniorów” na rok 2026.
- **Dzienne Domy i Kluby „Aktywny Senior” (program „Aktywni Seniorzy – ASY” 2026–2030; dawniej Senior+)** – odpłatność wg gminy. Dzienny pobyt/zajęcia, posiłek (Dzienny Dom), aktywizacja (Klub). Gdzie: Gmina / placówka. Podstawa: Program wieloletni „Aktywni Seniorzy – ASY” na lata 2026–2030 (uchwała RM).

## Pomoc społeczna

- **Zasiłek stały** – 100–1229 zł/mies.. Różnica między kryterium a dochodem (osoba samotna: do 1229 zł; min. 100 zł); składka zdrowotna opłacana przez OPS. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 37.
- **Zasiłek okresowy** – co najmniej 50% różnicy między kryterium a dochodem (min. 20 zł). Min. 50% różnicy między kryterium a dochodem (gmina może dać więcej); min. 20 zł. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 38.
- **Zasiłek celowy (żywność, leki, opał, odzież, remont, pogrzeb)** – uznaniowo – na leki, opał, jedzenie, odzież. Pieniądze lub pomoc rzeczowa na konkretny cel. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 39.
- **Specjalny zasiłek celowy** – do 1010 zł (samotnie) / 823 zł na osobę. Zasiłek do wysokości kryterium (nie podlega zwrotowi). Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 41.
- **Zasiłek celowy na zdarzenie losowe, klęskę żywiołową lub ekologiczną** – zasiłek celowy niezależnie od dochodu (uznaniowo). Zasiłek celowy na pokrycie strat. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 40.
- **Posiłek / program „Posiłek w szkole i w domu” (2024–2028)** – bezpłatny posiłek lub zasiłek na żywność (program „Posiłek w szkole i w domu”). Posiłek (np. w szkole) lub zasiłek celowy na zakup posiłku/żywności. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 48b; program wieloletni „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024–2028.
- **Paczki żywnościowe – Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową (FEPŻ 2021–2027)** – paczki żywnościowe (skierowanie z OPS). Paczki żywnościowe/posiłki + działania towarzyszące (warsztaty). Gdzie: OPS (skierowanie) → organizacja partnerska (banki żywności, PKPS, PCK, Caritas). Podstawa: Program FEPŻ 2021–2027 (rozporządzenie UE 2021/1057).
- **Usługi opiekuńcze (w miejscu zamieszkania)** – odpłatność wg dochodu – bezpłatnie przy dochodzie do kryterium. Pomoc w codziennych potrzebach, opieka higieniczna, pielęgnacja, kontakty z otoczeniem. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 50.
- **Dom pomocy społecznej (DPS)** – odpłatność do 70% dochodu mieszkańca + rodzina/gmina. Całodobowa opieka, mieszkanie, wyżywienie. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 54–64.
- **Rodzinny dom pomocy / ośrodek wsparcia / dzienny dom pomocy** – odpłatność wg gminy. Pobyt dzienny lub całodobowy. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 51–52.
- **Mieszkanie chronione / mieszkanie treningowe i wspierane** – odpłatność wg dochodu. Mieszkanie ze wsparciem specjalistów. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 53.
- **Schronienie (noclegownia, schronisko, schronisko z usługami opiekuńczymi, ogrzewalnia)** – bezpłatnie / częściowo odpłatnie. Tymczasowe schronienie (w schronisku – z indywidualnym programem wychodzenia z bezdomności). Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 48a.
- **Niezbędne ubranie** – bezpłatnie. Ubranie odpowiednie do pory roku. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 48b ust. 3.
- **Praca socjalna, poradnictwo specjalistyczne (prawne, psychologiczne, rodzinne), interwencja kryzysowa** – bezpłatnie (pracownik socjalny). Pomoc pracownika socjalnego, poradnictwo, interwencja kryzysowa (ośrodki interwencji kryzysowej – powiat). Gdzie: OPS / powiat (OIK, PCPR). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 45–47.
- **Opłacanie składek emerytalno-rentowych za osobę rezygnującą z pracy dla opieki** – OPS opłaca składki emerytalno-rentowe od minimalnego wynagrodzenia. Gmina opłaca składki emerytalne i rentowe (od kwoty min. wynagrodzenia). Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 42.
- **Sprawienie pogrzebu przez gminę** – gmina sprawia pogrzeb (bezpłatnie). Gmina organizuje i pokrywa koszt pogrzebu (z prawem do zasiłku pogrzebowego ZUS). Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 12.03.2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639), art. 44.
- **Decyzja wójta o prawie do świadczeń zdrowotnych dla osoby nieubezpieczonej** – decyzja wójta – bezpłatne leczenie przez 90 dni. Prawo do świadczeń NFZ na 90 dni. Gdzie: Gmina – ośrodek pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS/CUS). Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , art. 54.
- **Wsparcie osób doznających przemocy domowej (Niebieska Karta, specjalistyczny ośrodek wsparcia, OIK, schronienie)** – bezpłatnie – schronienie, pomoc psychologiczna i prawna. Procedura Niebieskiej Karty, bezpłatne schronienie do 3 mies., poradnictwo, zakaz zbliżania / nakaz opuszczenia lokalu (Policja). Gdzie: OPS, Policja, SOW dla osób doznających przemocy (powiat), ośrodki interwencji kryzysowej. Podstawa: ustawa z 29.07.2005 o przeciwdziałaniu przemocy domowej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1673).
- **Pomoc dla repatriantów (zasiłek na zagospodarowanie, koszty przejazdu, nauka języka)** – wg ustawy o repatriacji. Świadczenia na zagospodarowanie, pokrycie kosztów przejazdu, kursy językowe, pomoc w zatrudnieniu. Gdzie: Starosta / wojewoda / MSWiA. Podstawa: ustawa z 9.11.2000 o repatriacji.

## Mieszkanie i energia

- **Dodatek mieszkaniowy** – różnica między wydatkami na mieszkanie a 15–20% dochodu (wylicza gmina). Comiesięczna dopłata do wydatków mieszkaniowych (wypłacana zarządcy), na 6 mies. Gdzie: Gmina (wójt/burmistrz). Podstawa: ustawa z 21.06.2001 o dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1335 ze zm.).
- **Dodatek energetyczny (zawieszony)** – zawieszony do 31.12.2027. Ryczałtowa dopłata do energii. Gdzie: Gmina. Podstawa: ustawa – Prawo energetyczne, art. 5c–5d.
- **Bon ciepłowniczy** – nabór 2026 zakończony. Jednorazowe świadczenie (kwota zależna od ceny ciepła i dochodu). Gdzie: Gmina. Podstawa: ustawa o bonie ciepłowniczym.
- **Program „Czyste Powietrze” (wymiana źródła ciepła, termomodernizacja domu)** – 40–100% kosztów wymiany pieca i termomodernizacji (poziom wg dochodu). Dotacja 40% (dochód roczny ≤135 000 zł), 70% (≤2250 zł/os. lub 3150 zł 1-os.), 100% (≤1300 zł/os. lub 1800 zł 1-os.); prefinansowanie do 35% (poziomy 70/100%). Gdzie: WFOŚiGW (za pośrednictwem operatorów/gmin). Podstawa: Program priorytetowy NFOŚiGW „Czyste Powietrze”.
- **Program „Ciepłe Mieszkanie” (lokale w budynkach wielorodzinnych)** – wg naboru gminy. Dotacja na wymianę źródła ciepła i stolarki. Gdzie: Gmina (z WFOŚiGW). Podstawa: Program priorytetowy NFOŚiGW „Ciepłe Mieszkanie”.
- **Program „Moje Ciepło” (pompy ciepła w nowych domach)** – wg programu. Dotacja do pompy ciepła. Szczegółowe warunki sprawdź w podanym źródle. Gdzie: NFOŚiGW. Podstawa: Program priorytetowy NFOŚiGW „Moje Ciepło”.
- **Program „Mój Prąd” (fotowoltaika) – brak naboru w 2026** – brak naboru. — Gdzie: NFOŚiGW. Podstawa: Program NFOŚiGW „Mój Prąd”.
- **Gwarancja wkładu własnego BGK („Mieszkanie bez wkładu własnego” / Rodzinny Kredyt Mieszkaniowy)** – gwarancja wkładu własnego do 100 tys. zł. Gwarancja BGK do 100 tys. zł wkładu własnego (do 2030). Gdzie: Bank udzielający kredytu. Podstawa: ustawa z 1.10.2021 o rodzinnym kredycie mieszkaniowym i bezpiecznym kredycie 2% (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1396).
- **Konto Mieszkaniowe z premią mieszkaniową** – premia mieszkaniowa wg wpłat. Premia od państwa (waloryzacja środków) przy przeznaczeniu na mieszkanie. Gdzie: Bank prowadzący konto. Podstawa: ustawa o rodzinnym kredycie mieszkaniowym i bezpiecznym kredycie 2% (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1396) – rozdz. dot. konta mieszkaniowego.
- **Najem lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy / lokal socjalny / pomieszczenie tymczasowe** – czynsz obniżony. Najem lokalu po obniżonym czynszu; ochrona przed eksmisją na bruk. Gdzie: Gmina (zarząd lokali). Podstawa: ustawa z 21.06.2001 o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. 2023 poz. 725 ze zm.).

## Zdrowie (NFZ)

- **Bezpłatne leki dla seniorów 65+ (kod S)** – bezpłatne leki z wykazu dla osób 65+ – na receptę, lekarz zaznacza uprawnienie. Leki z wykazu bezpłatnie (recepta z kodem S). Gdzie: Apteka (recepta od lekarza POZ/specjalisty). Podstawa: ustawa z 12.05.2011 o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 253), art. 43a; ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
- **Bezpłatne leki dla dzieci i młodzieży do 18 lat (kod DZ)** – bezpłatne leki z wykazu dla dzieci do 18 lat. Leki z wykazu bezpłatnie. Gdzie: Apteka. Podstawa: ustawa z 12.05.2011 o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 253), art. 43a.
- **Bezpłatne leki dla kobiet w ciąży (kod C)** – bezpłatne leki z wykazu dla kobiet w ciąży. Leki z wykazu bezpłatnie. Gdzie: Apteka. Podstawa: ustawa z 12.05.2011 o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 253), art. 43a.
- **Uprawnienia lekowe szczególne (inwalidzi wojenni i wojskowi, kombatanci, zasłużeni honorowi dawcy krwi, weterani poszkodowani, osoby represjonowane)** – bezpłatne leki lub ryczałt. Bezpłatne leki/wyroby lub leki za odpłatnością ryczałtową / w limicie. Gdzie: Apteka. Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , art. 43–46.
- **Zaopatrzenie w wyroby medyczne na zlecenie (wózki, pieluchomajtki, aparaty słuchowe, protezy, okulary dla dzieci)** – refundacja do limitu NFZ – dopłatę ponad limit może pokryć PFRON. Refundacja do limitu NFZ (z udziałem własnym 0–30% zależnie od wyrobu). Gdzie: Lekarz/pielęgniarka/fizjoterapeuta (e-zlecenie) → sklep medyczny z umową NFZ. Podstawa: ustawa z 12.05.2011 o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 253), art. 38; rozporządzenie MZ w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie.
- **Transport sanitarny (bezpłatny lub częściowo płatny)** – bezpłatny lub częściowo płatny transport sanitarny na zlecenie lekarza. Przejazd środkiem transportu sanitarnego. Gdzie: Lekarz POZ/specjalista (zlecenie). Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , art. 41.
- **Leczenie uzdrowiskowe (sanatorium NFZ)** – leczenie bezpłatne, dopłata do noclegu i wyżywienia. Leczenie uzdrowiskowe (stacjonarne 21 dni lub ambulatoryjne) – NFZ płaci za leczenie, pacjent dopłaca do zakwaterowania. Gdzie: Lekarz (e-skierowanie) → oddział NFZ. Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , art. 33.
- **Rehabilitacja lecznicza NFZ (ambulatoryjna, domowa, dzienna, stacjonarna)** – bezpłatnie na skierowanie (także w domu przy dużych ograniczeniach). Zabiegi fizjoterapii, rehabilitacja ogólnoustrojowa. Gdzie: Placówka z umową NFZ (skierowanie). Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
- **Pielęgniarska opieka długoterminowa domowa** – bezpłatnie – pielęgniarka w domu. Wizyty pielęgniarki w domu. Szczegółowe warunki sprawdź w podanym źródle. Gdzie: Skierowanie lekarza → placówka z umową NFZ. Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , art. 32.
- **Zakład opiekuńczo-leczniczy (ZOL) / pielęgnacyjno-opiekuńczy (ZPO)** – pobyt w ZOL – odpłatność do 70% dochodu. Całodobowa opieka pielęgnacyjna i lecznicza; pacjent płaci za wyżywienie/zakwaterowanie (do 70% dochodu). Gdzie: Skierowanie lekarza → ZOL/ZPO. Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , art. 18.
- **Opieka paliatywna i hospicyjna (domowa, stacjonarna, perinatalna)** – bezpłatnie – hospicjum domowe lub stacjonarne. Hospicjum domowe/stacjonarne, poradnia paliatywna, hospicjum perinatalne. Gdzie: Hospicjum z umową NFZ. Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
- **Prawo do świadczeń zdrowotnych poza kolejnością** – leczenie, apteka i rehabilitacja poza kolejnością. Obsługa poza kolejnością w POZ, AOS, szpitalach, aptekach. Gdzie: Każda placówka NFZ (okazanie dokumentu). Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , art. 47c.
- **Szybka ścieżka onkologiczna (karta DiLO)** – karta DiLO – szybka diagnostyka i leczenie bez limitów. Diagnostyka i leczenie w określonych terminach bez limitów. Gdzie: Lekarz POZ/specjalista wystawia kartę DiLO. Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , art. 32a i n..
- **Program profilaktyczny „Moje Zdrowie” i badania przesiewowe (mammografia, cytologia, kolonoskopia itd.)** – bezpłatny bilans zdrowia (ankieta w IKP + badania). Bezpłatne badania profilaktyczne bez skierowania. Gdzie: POZ / placówki z umową. Podstawa: programy profilaktyczne NFZ/MZ.
- **Opieka psychologiczna i psychiatryczna bez skierowania (centra zdrowia psychicznego, ośrodki dla dzieci I poziomu)** – bezpłatnie, bez skierowania (centrum zdrowia psychicznego, dla dzieci – poradnia I poziomu). Konsultacje psychologa/psychoterapeuty/psychiatry, punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny. Gdzie: CZP / ośrodek środowiskowej opieki psychologicznej dla dzieci. Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ; ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. 2024 poz. 917).
- **Program leczenia niepłodności (in vitro – refundacja)** – bezpłatnie (program NFZ). Refundowane procedury in vitro. Szczegółowe warunki sprawdź w podanym źródle. Gdzie: Ośrodek realizujący program. Podstawa: program polityki zdrowotnej MZ – leczenie niepłodności (2024–2028).
- **Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ)** – bezpłatnie – leczenie w UE na zasadach kraju pobytu. Niezbędne świadczenia zdrowotne na zasadach kraju pobytu. Gdzie: NFZ (oddział wojewódzki). Podstawa: rozporządzenie (WE) 883/2004; ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
- **Zwrot kosztów leczenia za granicą (dyrektywa transgraniczna) / zgoda S2 na planowane leczenie** – zwrot kosztów leczenia w UE do wyceny NFZ. Zwrot kosztów do wysokości polskiej wyceny lub pełne pokrycie (S2). Gdzie: NFZ (oddział wojewódzki). Podstawa: ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , art. 42b–42j.
- **Świadczenie kompensacyjne ze zdarzenia medycznego (Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych – Rzecznik Praw Pacjenta)** – świadczenie kompensacyjne z Funduszu (Rzecznik Praw Pacjenta). Świadczenie kompensacyjne. Szczegółowe warunki sprawdź w podanym źródle. Gdzie: Rzecznik Praw Pacjenta. Podstawa: ustawa z 6.11.2008 o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. 2024 poz. 581 ze zm.), rozdz. 13b.
- **Świadczenie kompensacyjne z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych** – świadczenie kompensacyjne (Rzecznik Praw Pacjenta). Świadczenie 3 000–100 000 zł. Szczegółowe warunki sprawdź w podanym źródle. Gdzie: Rzecznik Praw Pacjenta. Podstawa: ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, art. 17a i n..

## Rynek pracy

- **Zasiłek dla bezrobotnych** – 1783,90 zł przez pierwsze 90 dni, potem 1400,90 zł (przy stażu 20+ lat – 120%). Zasiłek przez 6 mies.. Szczegółowe warunki sprawdź w podanym źródle. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 220–233.
- **Status bezrobotnego: ubezpieczenie zdrowotne, pośrednictwo, doradztwo, IPD** – bezpłatnie – daje ubezpieczenie zdrowotne, oferty i usługi urzędu pracy. Ubezpieczenie zdrowotne opłacane przez PUP (z rodziną), pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.).
- **Dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej** – do 55 398,78 zł jednorazowo (600% przeciętnego wynagrodzenia). Jednorazowe środki na założenie firmy (obowiązek prowadzenia 12 mies.; pomoc de minimis). Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 147.
- **Środki na założenie lub przystąpienie do spółdzielni socjalnej** – do 55 398,78 zł na przystąpienie do spółdzielni socjalnej. Jednorazowo. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 161.
- **Bon na kształcenie ustawiczne** – do 9233,20 zł na szkolenia. Gwarancja sfinansowania wybranego kształcenia (start w 6 mies., koniec do 30 mies.). Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 107.
- **Pożyczka edukacyjna** – do 36 932,60 zł. Pożyczka na kształcenie. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 111.
- **Szkolenia + stypendium szkoleniowe** – bezpłatne szkolenie + stypendium 2140,70 zł miesięcznie. Szkolenie wybrane lub zamawiane przez starostę; stypendium za czas szkolenia. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 104–106, 234.
- **Staż + stypendium stażowe (+ dodatek po uzyskaniu dokumentu)** – stypendium 2854,30 zł miesięcznie. Staż 3–6 mies. (do 12 mies.); dodatek 20% zasiłku za miesiąc stażu po uzyskaniu certyfikatu. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 116–121, 235.
- **Dodatek aktywizacyjny** – do 892 zł miesięcznie po podjęciu pracy. Dla bezrobotnego z prawem do zasiłku, który podjął pracę. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 233.
- **Bon na zasiedlenie** – do 18 466,30 zł. Na podjęcie pracy poza miejscem zamieszkania. Szczegółowe warunki sprawdź w podanym źródle. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 208.
- **Refundacja kosztów opieki nad dzieckiem do 7 lat lub osobą zależną** – do 892 zł miesięcznie (po podjęciu pracy lub stażu). Dla bezrobotnego podejmującego pracę/szkolenie/staż. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 146.
- **Prace społecznie użyteczne** – prace społecznie użyteczne – 31,40 zł za godzinę. Dla bezrobotnych bez prawa do zasiłku / korzystających z PS. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.), art. 142.
- **Centrum integracji społecznej – świadczenie integracyjne** – świadczenie integracyjne 2140,70 zł miesięcznie w CIS. Świadczenie integracyjne + reintegracja zawodowa. Gdzie: CIS / OPS / PUP. Podstawa: ustawa z 13.06.2003 o zatrudnieniu socjalnym (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1718), art. 15.
- **Pracownicze Plany Kapitałowe – wpłata powitalna i dopłaty roczne z Funduszu Pracy** – państwo dopłaca 250 zł na start i 240 zł rocznie do PPK. Wpłata powitalna 250 zł + dopłata roczna 240 zł (przy wpłatach min.). Gdzie: Pracodawca / instytucja finansowa PPK. Podstawa: ustawa z 4.10.2018 o pracowniczych planach kapitałowych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 192), art. 31–32.
- **Świadczenia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (niewypłacalność pracodawcy)** – Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wypłaca zaległe pensje. Zaległe wynagrodzenia (do 3 mies.), odprawy, ekwiwalent urlopowy – do limitu. Gdzie: Wojewódzkie biuro terenowe FGŚP (przez syndyka/pracodawcę) – Wojewódzki Urząd Pracy. Podstawa: ustawa z 13.07.2006 o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 186).
- **Krajowy Fundusz Szkoleniowy – dofinansowanie kształcenia pracowników** – pracodawca może dostać 80–100% kosztów Twoich szkoleń. Do 80% (100% w mikrofirmach) kosztów kształcenia. Gdzie: Powiatowy urząd pracy (PUP) (wniosek pracodawcy). Podstawa: ustawa z 20.03.2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620 ze zm.) (KFS).

## Prawa pracownicze

- **Zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem do 14 lat (art. 188 KP) – 2 dni / 16 godzin** – 2 dni (lub 16 godzin) wolnego w roku z pełnym wynagrodzeniem. 2 dni lub 16 godzin płatnego zwolnienia w roku. Gdzie: Pracodawca. Podstawa: ustawa z 26.06.1974 – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245), art. 188.
- **Urlop opiekuńczy (5 dni, bezpłatny) i zwolnienie z powodu siły wyższej (2 dni/16 h, 50%)** – 5 dni bezpłatnego urlopu opiekuńczego + 2 dni zwolnienia z powodu siły wyższej (50% pensji). 5 dni urlopu opiekuńczego (bezpłatnego) + 2 dni/16 h zwolnienia z zachowaniem 50% wynagrodzenia. Gdzie: Pracodawca. Podstawa: ustawa z 26.06.1974 – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245), art. 173¹, 148¹.
- **Uprawnienia pracownika z niepełnosprawnością: skrócony czas pracy (7h/35h), dodatkowy urlop 10 dni, dodatkowa przerwa 15 min, zwolnienie na turnus do 21 dni** – przerwa 15 min; przy umiarkowanym/znacznym – 7 h dziennie, 10 dni dodatkowego urlopu, zwolnienie na turnus i badania. Normy czasu pracy 7 h/35 h, zakaz nadgodzin i pracy w nocy (z wyjątkami), 10 dni dodatkowego urlopu, zwolnienie na turnus. Gdzie: Pracodawca (przedłożenie orzeczenia). Podstawa: ustawa z 27.08.1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 15–20.
- **Uprawnienia rodziców w pracy: elastyczna organizacja pracy, ochrona przed zwolnieniem, praca zdalna na wniosek, zakaz nadgodzin/delegacji bez zgody (dziecko do 4/8 lat)** – prawo wnioskować o pracę zdalną, elastyczne godziny, zakaz nadgodzin bez zgody. Ochrona i elastyczność zatrudnienia. Gdzie: Pracodawca. Podstawa: ustawa z 26.06.1974 – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245), art. 142¹, 148, 178, 188¹, 67¹⁹.
- **Urlop wychowawczy** – do 36 miesięcy urlopu z ochroną pracy. Do 36 mies. bezpłatnego urlopu (1 mies. nieprzenoszalny na każdego rodzica); składki opłaca ZUS; dodatek do zasiłku rodzinnego 400 zł (kryterium). Gdzie: Pracodawca. Podstawa: ustawa z 26.06.1974 – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245), art. 186–186⁸.

## Podatki i ulgi PIT

- **Ulga rehabilitacyjna (PIT)** – odliczenie wydatków (np. 2280 zł za samochód, leki ponad 100 zł/mies., turnus, pielucho­majtki). Odliczenie od dochodu wydatków na rehabilitację: limitowane (samochód 2280 zł, przewodnik/pies asystujący 2280 zł, leki ponad 100 zł/mies., turnusy, opieka) i nielimitowane (adaptacja mieszkania, sprzęt, zabiegi, transport sanitarny). Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 26 ust. 1 pkt 6, ust. 7a.
- **Ulga na dzieci (prorodzinna)** – 1112,04 zł (1. i 2. dziecko), 2000,04 zł (3.), 2700 zł (4. i kolejne) rocznie. Odliczenie od podatku; niewykorzystana część zwracana (do sumy składek ZUS i NFZ). Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 27f.
- **Rozliczenie jako osoba samotnie wychowująca dziecko** – wspólne rozliczenie z dzieckiem – zwykle niższy podatek. Podatek liczony jak podwojony podatek od połowy dochodów. Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 6 ust. 4–4c.
- **Wspólne rozliczenie małżonków** – opłaca się, gdy dochody małżonków są różne. Podatek liczony od połowy łącznych dochodów x2. Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 6 ust. 2.
- **Ulga dla młodych (zwolnienie PIT do 26 lat)** – brak PIT od przychodów do 85 528 zł (złóż pracodawcy oświadczenie, by nie pobierał zaliczek). Zwolnienie przychodów do limitu 85 528 zł rocznie. Gdzie: Pracodawca (automatycznie, bez wniosku) / US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 21 ust. 1 pkt 148.
- **Ulga dla rodzin 4+** – brak PIT od przychodów do 85 528 zł. Zwolnienie przychodów z pracy/działalności (opodatk. skalą) do limitu. Gdzie: US / pracodawca. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 21 ust. 1 pkt 153.
- **Ulga dla pracujących seniorów** – brak PIT od przychodów do 85 528 zł. Zwolnienie przychodów do limitu. Gdzie: US / pracodawca. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 21 ust. 1 pkt 154.
- **Ulga na powrót** – brak PIT od przychodów do 85 528 zł rocznie przez 4 lata. Zwolnienie przychodów do limitu przez 4 lata. Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 21 ust. 1 pkt 152.
- **Ulga termomodernizacyjna** – odliczenie do 53 000 zł. Odliczenie od dochodu wydatków (pomniejszonych o dotacje), przez max 6 lat. Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 26h.
- **Ulga na internet** – odliczenie do 760 zł rocznie. Odliczenie od dochodu. Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 26 ust. 1 pkt 6a.
- **Ulga dla honorowych dawców krwi** – odliczenie wartości honorowo oddanej krwi (do 6% dochodu). Odliczenie darowizny krwi w limicie 6% dochodu. Szczegółowe warunki sprawdź w podanym źródle. Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. c.
- **Odliczenie darowizn (cele pożytku publicznego, kult religijny, krwiodawstwo)** – odliczenie darowizn do 6% dochodu. Odliczenie od dochodu w limicie 6% (łącznie). Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 26 ust. 1 pkt 9.
- **Odliczenie wpłat na IKZE** – wpłaty na IKZE odliczasz od dochodu. Odliczenie wpłat od dochodu do rocznego limitu. Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 26 ust. 1 pkt 2b.
- **Zwolnienia z PIT dotyczące świadczeń socjalnych i rodzinnych** – większość świadczeń rodzinnych (np. 800+, zasiłek rodzinny) i pomocy społecznej nie jest opodatkowana – nie wpisujesz ich do PIT. Wybrane świadczenia są zwolnione z podatku dochodowego. Sprawdź zwolnienie dla konkretnej wypłaty — zasady nie są jednakowe dla wszystkich rent, dodatków i form pomocy. Gdzie: —. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 21 ust. 1 (m.in. pkt 8, 26, 9 itd.).
- **Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla najbliższej rodziny (grupa zerowa)** – pełne zwolnienie z podatku – pod warunkiem zgłoszenia SD-Z2. Pełne zwolnienie po zgłoszeniu (SD-Z2) w terminie. Gdzie: Urząd skarbowy – SD-Z2. Podstawa: ustawa z 28.07.1983 o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. 2026 poz. 478), art. 4a.
- **Ulga mieszkaniowa (zwolnienie dochodu ze sprzedaży nieruchomości wydanego na cele mieszkaniowe)** – zwolnienie z PIT od sprzedaży przed upływem 5 lat, jeśli kupisz własne mieszkanie. Zwolnienie proporcjonalne dochodu. Gdzie: US. Podstawa: ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 21 ust. 1 pkt 131.
- **Zwolnienie z PCC przy zakupie pierwszego mieszkania/domu** – zwolnienie z 2% podatku PCC. Zwolnienie z 2% PCC. Gdzie: Notariusz (pobiera PCC). Podstawa: ustawa z 9.09.2000 o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 191), art. 9 pkt 17.

## Opłaty, transport, zniżki

- **Zwolnienie z abonamentu RTV** – pełne zwolnienie z abonamentu RTV. Zwolnienie z opłat abonamentowych. Gdzie: Placówka Poczty Polskiej (oświadczenie + dokument). Podstawa: ustawa z 21.04.2005 o opłatach abonamentowych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1585), art. 4.
- **Ulgi przejazdowe dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji i niewidomych** – 49% (pociągi osobowe, autobusy zwykłe) i 37% (pozostałe). Ulga w pociągach i autobusach komunikacji publicznej krajowej. Gdzie: Przewoźnik (kasa/online) – z legitymacją. Podstawa: ustawa z 20.06.1992 o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (t.j. Dz.U. 2024 poz. 380), art. 6.
- **Ulga 95% dla opiekuna/przewodnika osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji lub niewidomej** – 95% dla opiekuna w podróży z osobą. Ulga na przejazd w tej samej relacji. Gdzie: Przewoźnik. Podstawa: ustawa z 20.06.1992 o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (t.j. Dz.U. 2024 poz. 380), art. 8.
- **Ulga 78% dla dzieci i młodzieży oraz studentów z niepełnosprawnością (dojazdy do szkoły, leczenia, rehabilitacji) i ich opiekunów** – 78% (dojazd do szkoły, na rehabilitację) + opiekun. Ulga na przejazdy na trasie dom – szkoła/uczelnia/placówka zdrowia/turnus. Gdzie: Przewoźnik. Podstawa: ustawa z 20.06.1992 o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (t.j. Dz.U. 2024 poz. 380), art. 4.
- **Ulgi przejazdowe dla uczniów (37%) i studentów/doktorantów do 26 lat (51%)** – 37% uczniowie, 51% studenci do 26 lat. Ulga w PKP i PKS (komunikacja krajowa). Gdzie: Przewoźnik. Podstawa: ustawa z 20.06.1992 o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (t.j. Dz.U. 2024 poz. 380).
- **Ulga 37% dla emerytów i rencistów – 2 przejazdy koleją w roku** – 37% na 2 przejazdy w roku. 2 jednorazowe przejazdy w roku kalendarzowym. Gdzie: PKP (przewoźnicy kolejowi). Podstawa: ustawa z 20.06.1992 o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (t.j. Dz.U. 2024 poz. 380), art. 5?.
- **Ulgi przejazdowe dla kombatantów, inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich opiekunów** – 37–95%. Ulga 51% (kombatanci), 78% / 37% (inwalidzi), opiekun 95%. Szczegółowe warunki sprawdź w podanym źródle. Gdzie: Przewoźnik. Podstawa: ustawa z 20.06.1992 o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (t.j. Dz.U. 2024 poz. 380); ustawa z 24.01.1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2039 ze zm.).
- **Ulgi w opłacie paszportowej (70+ bezpłatnie; 50% m.in. emeryci, renciści, OzN, studenci; KDR 75%)** – 70+ bezpłatnie; 50% emeryci, renciści, osoby z niepełnosprawnością, uczniowie, studenci. Zwolnienie/ulga w opłacie za paszport. Gdzie: Punkt paszportowy (wojewoda). Podstawa: ustawa z 13.07.2006 o dokumentach paszportowych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 196).
- **Zwolnienia z opłaty skarbowej (sprawy z zakresu pomocy społecznej, świadczeń, ulg podatkowych, osoby korzystające z pomocy społecznej)** – sprawy alimentów, pomocy społecznej, świadczeń, ulg dla osób z niepełnosprawnością – bez opłaty skarbowej. Brak opłaty skarbowej za zaświadczenia/decyzje/pełnomocnictwa w tych sprawach. Gdzie: Urząd. Podstawa: ustawa z 16.11.2006 o opłacie skarbowej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1395), art. 2 i 7.
- **Bezpłatny wstęp do parków narodowych (KDR – dzieci; inne grupy wg regulaminów)** – bezpłatny wstęp do parków narodowych z KDR. Bezpłatny/ulgowy wstęp. Gdzie: Park narodowy. Podstawa: ustawa o ochronie przyrody, art. 12 ; ustawa z 5.12.2014 o Karcie Dużej Rodziny (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1512 ze zm.).

## Kombatanci, represjonowani, weterani, służby

- **Status kombatanta / osoby represjonowanej / działacza opozycji (decyzja Szefa UdSKiOR)** – otwiera dodatki, ulgi i pierwszeństwo w leczeniu. Legitymacja i dostęp do uprawnień (dodatki, ulgi, poza kolejnością). Gdzie: Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Podstawa: ustawa z 24.01.1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2039 ze zm.); ustawa z 20.03.2015 o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1053).
- **Dodatek kombatancki** – 366,68 zł miesięcznie. Miesięczny dodatek do świadczenia. Gdzie: ZUS/KRUS (po decyzji UdSKiOR). Podstawa: ustawa z 24.01.1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2039 ze zm.), art. 15.
- **Świadczenie pieniężne dla działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych** – 1978,49 zł miesięcznie. Miesięczne świadczenie (zwolnione z podatku) + możliwość pomocy pieniężnej. Gdzie: UdSKiOR (wypłata ZUS/KRUS). Podstawa: ustawa z 20.03.2015 o działaczach opozycji antykomunistycznej... (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1053).
- **Pomoc pieniężna Szefa UdSKiOR (doraźna lub okresowa)** – jednorazowa lub okresowa pomoc pieniężna (uznaniowo). Pomoc doraźna lub okresowa (np. na leczenie, sprzęt). Gdzie: UdSKiOR. Podstawa: ustawa z 24.01.1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2039 ze zm.), art. 19.
- **Świadczenie pieniężne dla osób deportowanych do pracy przymusowej i osadzonych w obozach pracy (III Rzesza, ZSRR)** – 18,39–348,40 zł miesięcznie. Miesięczne świadczenie zależne od liczby miesięcy pracy przymusowej. Gdzie: ZUS/KRUS (decyzja UdSKiOR). Podstawa: ustawa z 31.05.1996 o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej... (t.j. Dz.U. 2021 poz. 2029).
- **Świadczenie pieniężne dla żołnierzy zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianych w kopalniach, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych** – 366,68 zł miesięcznie. Miesięczne świadczenie. Gdzie: ZUS/KRUS (decyzja UdSKiOR). Podstawa: ustawa z 2.09.1994 o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej... (t.j. Dz.U. 2021 poz. 1774).
- **Świadczenie pieniężne i uprawnienia dla cywilnych niewidomych ofiar działań wojennych** – dodatek dla niewidomej ofiary działań wojennych. Miesięczne świadczenie + dodatki, ulgi. Gdzie: ZUS. Podstawa: ustawa z 16.11.2006 o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (t.j. Dz.U. 2021 poz. 1820).
- **Renta inwalidy wojennego/wojskowego, dodatki, uprawnienia** – renta inwalidzka i dodatki wg ustawy o inwalidach wojennych. Renta inwalidzka, dodatek pielęgnacyjny 550,02 zł (całk. niezdolni), dodatek kompensacyjny, ryczałt energetyczny, bezpłatne leki. Gdzie: ZUS / WBE. Podstawa: ustawa z 29.05.1974 o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. 2025 poz. 195).
- **Uprawnienia weteranów i weteranów poszkodowanych działań poza granicami państwa** – świadczenia wg ustawy o weteranach. Dodatek weterana poszkodowanego, świadczenie pieniężne, zapomogi, bezpłatne leki, priorytet w leczeniu, dofinansowanie nauki/turnusów. Gdzie: MON / MSWiA (centra weterana), ZUS/WBE. Podstawa: ustawa z 19.08.2011 o weteranach działań poza granicami państwa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 111).
- **Świadczenie pieniężne dla członków rodzin funkcjonariuszy/żołnierzy, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą** – renta rodzinna i odszkodowania wg przepisów służby. Miesięczne świadczenie pieniężne. Gdzie: ZUS. Podstawa: ustawa z 8.02.2023 o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych... (Dz.U. 2023 poz. 658).
- **Rekompensata za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP („mienie zabużańskie”)** – 20% wartości mienia. Świadczenie pieniężne 20% wartości mienia (lub zaliczenie na poczet ceny nieruchomości SP). Gdzie: Wojewoda (decyzja), wypłata BGK. Podstawa: ustawa z 8.07.2005 o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (t.j. Dz.U. 2017 poz. 2097 ze zm.).

## Edukacja

- **Stypendium szkolne (socjalne dla uczniów)** – 99,20–248 zł miesięcznie (zwykle w formie zwrotu wydatków na naukę). Pokrycie kosztów edukacji (podręczniki, zajęcia, dojazdy) – 1–10 mies. Gdzie: Gmina (wójt/burmistrz). Podstawa: ustawa z 7.09.1991 o systemie oświaty (t.j. Dz.U. 2025 poz. 881), art. 90b–90n.
- **Zasiłek szkolny** – do 620 zł raz lub dwa razy w roku. Jednorazowo raz lub kilka razy w roku. Gdzie: Gmina. Podstawa: ustawa z 7.09.1991 o systemie oświaty (t.j. Dz.U. 2025 poz. 881), art. 90e.
- **Bezpłatne podręczniki i materiały edukacyjne (szkoła podstawowa, ponadpodstawowa)** – bezpłatne podręczniki w szkole podstawowej i ponadpodstawowej. Bezpłatne podręczniki/materiały (wypożyczane ze szkoły). Gdzie: Szkoła. Podstawa: ustawa z 7.09.1991 o systemie oświaty (t.j. Dz.U. 2025 poz. 881), art. 22ak.
- **Bezpłatny transport i opieka w drodze do szkoły / zwrot kosztów dojazdu dla uczniów z niepełnosprawnością** – bezpłatny dowóz z opiekunem albo zwrot kosztów dojazdu. Dowóz do najbliższej szkoły/przedszkola/ośrodka lub zwrot kosztów przejazdu. Gdzie: Gmina. Podstawa: ustawa z 14.12.2016 – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 820), art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4.
- **Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego / indywidualnego nauczania; WWR; zajęcia rewalidacyjne** – bezpłatnie – wsparcie w szkole, nauczyciel wspomagający, dostosowania. Dostosowanie kształcenia, zajęcia rewalidacyjne, nauczyciel wspomagający, wczesne wspomaganie rozwoju (4–8 h/mies.), nauczanie indywidualne. Gdzie: Poradnia psychologiczno-pedagogiczna (PPP) → szkoła/przedszkole. Podstawa: ustawa z 14.12.2016 – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 820), art. 127; rozporządzenia MEN.
- **Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w szkole i poradni** – bezpłatna pomoc psychologiczno-pedagogiczna w szkole i poradni. Diagnoza, terapia, zajęcia specjalistyczne, porady. Gdzie: Szkoła, przedszkole, PPP. Podstawa: ustawa z 14.12.2016 – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 820), art. 47.
- **Stypendium socjalne (studenci, doktoranci – w szkołach doktorskich nie)** – wg uczelni. Miesięczne stypendium (zwiększone – dom studencki, sieroctwo, trudna sytuacja). Gdzie: Uczelnia. Podstawa: ustawa z 20.07.2018 – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1362), art. 86–88.
- **Stypendium dla osób z niepełnosprawnościami (studenci)** – wg uczelni, bez kryterium dochodowego. Miesięczne stypendium (bez kryterium dochodowego). Gdzie: Uczelnia. Podstawa: ustawa z 20.07.2018 – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1362), art. 86 ust. 1 pkt 2.
- **Zapomoga (studenci)** – wg uczelni. Jednorazowo (do 2 razy w roku). Gdzie: Uczelnia. Podstawa: ustawa z 20.07.2018 – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1362), art. 86 ust. 1 pkt 4.
- **Kredyt studencki z dopłatami do oprocentowania (BGK; nieoprocentowany, możliwe umorzenie)** – kredyt z dopłatą państwa. Miesięczne transze; spłata po studiach; umorzenie części (najlepsi absolwenci, trudna sytuacja). Gdzie: Bank współpracujący z BGK. Podstawa: ustawa z 20.07.2018 – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1362), art. 98–104.
- **Stypendium rektora (za osiągnięcia)** – za wyniki – wg uczelni. Miesięczne stypendium. Gdzie: Uczelnia. Podstawa: ustawa z 20.07.2018 – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1362), art. 91.

## Pomoc prawna i pokrzywdzeni

- **Nieodpłatna pomoc prawna, nieodpłatne poradnictwo obywatelskie i mediacja** – bezpłatna porada prawnika lub mediacja (wystarczy oświadczenie, że nie stać Cię na odpłatną pomoc). Porada prawnika, pomoc w sporządzeniu pisma (bez reprezentacji przed sądem), mediacja. Gdzie: Punkty nieodpłatnej pomocy prawnej (powiat) – zapis telefoniczny. Podstawa: ustawa z 5.08.2015 o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 44).
- **Zwolnienie od kosztów sądowych i pełnomocnik z urzędu; sprawy z ubezpieczeń społecznych bez opłat** – sprawy z ZUS, WZON, alimenty i prawo pracy (pracownik) – bez opłat; w innych można prosić o zwolnienie. Zwolnienie z opłat sądowych, adwokat/radca z urzędu. Gdzie: Sąd prowadzący sprawę. Podstawa: ustawa z 28.07.2005 o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228), art. 96, 100–102; KPC art. 117.
- **Pomoc z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym (ośrodki pomocy dla osób pokrzywdzonych przestępstwem)** – bezpłatna pomoc prawna, psychologiczna i materialna (sieć ośrodków Funduszu Sprawiedliwości). Pomoc prawna, psychologiczna, terapia, czasowe schronienie, pokrycie kosztów (np. leczenia, żywności, czynszu) – bez gotówki do ręki. Gdzie: Ośrodki pomocy (sieć Funduszu Sprawiedliwości). Podstawa: ustawa z 6.06.1997 – Kodeks karny wykonawczy, art. 43 i n.; rozporządzenie MS w sprawie Funduszu.
- **Państwowa kompensata dla ofiar umyślnych przestępstw z użyciem przemocy** – do 25 000 zł (przy śmierci do 60 000 zł). Kompensata utraconych dochodów, kosztów leczenia i pogrzebu. Gdzie: Sąd rejonowy (przez prokuratora). Podstawa: ustawa z 7.07.2005 o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych (t.j. Dz.U. 2016 poz. 325 ze zm.).

## Przedsiębiorcy (wybrane)

- **Ulga na start (6 mies. bez składek społecznych)** – 6 miesięcy bez składek społecznych. Zwolnienie ze składek społecznych przez 6 mies. (płaci zdrowotną). Gdzie: ZUS (CEIDG). Podstawa: ustawa z 6.03.2018 – Prawo przedsiębiorców, art. 18.
- **Preferencyjne składki ZUS (24 mies.)** – przez 24 miesiące niższe składki (od 30% minimalnego wynagrodzenia). Składki od 30% minimalnego wynagrodzenia przez 24 mies. Gdzie: ZUS. Podstawa: ustawa z 13.10.1998 o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 199), art. 18a.
- **Mały ZUS Plus** – składki od dochodu. Składki od podstawy zależnej od dochodu przez 36 mies. w 60. Gdzie: ZUS. Podstawa: ustawa z 13.10.1998 o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 199), art. 18c.
- **Wakacje składkowe (zwolnienie ze składek za 1 miesiąc w roku)** – 1 miesiąc bez składek w roku (wniosek RWS). Zwolnienie z opłacenia składek za 1 wybrany miesiąc w roku. Gdzie: ZUS – wniosek RWS. Podstawa: ustawa z 13.10.1998 o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 199) (art. dodany 2024).

## Odwołania i terminy

- **Odwołanie od orzeczenia powiatowego zespołu do WZON** – bezpłatnie. Wojewódzki zespół ponownie oceni stopień niepełnosprawności i wskazania (np. karta parkingowa). Gdzie: Przez powiatowy zespół (PZON), który wydał orzeczenie – adresat: wojewódzki zespół. Podstawa: Rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2026 poz. 677), § 29–33; art. 57 k.p.a..
- **Wniosek o ponowne rozpatrzenie decyzji WZON o poziomie potrzeby wsparcia** – bezpłatnie. WZON jeszcze raz oceni punkty. To obowiązkowy krok przed sądem. Gdzie: Ten sam wojewódzki zespół (WZON), który wydał decyzję. Podstawa: Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 884), art. 6b⁵ ust. 5.
- **Odwołanie do sądu od decyzji WZON** – bezpłatnie. Sąd pracy i ubezpieczeń społecznych oceni sprawę z biegłymi. Bez opłat sądowych. Gdzie: Na piśmie za pośrednictwem WZON, który wydał decyzję – adresat: sąd rejonowy (wydział pracy i ubezpieczeń społecznych). Podstawa: Ustawa o rehabilitacji, art. 6c ust. 8; Kodeks postępowania cywilnego, art. 477⁹ § 1.
- **Sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS** – bezpłatnie. Sprawę oceni komisja lekarska ZUS. Bez sprzeciwu sąd odrzuci późniejsze odwołanie w sprawie oceny zdrowia. Gdzie: ZUS (placówka, poczta albo PUE/eZUS). Podstawa: Ustawa o emeryturach i rentach z FUS, art. 14 ust. 2a (od 2027 r. art. 85f ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
- **Odwołanie do sądu od decyzji ZUS lub KRUS** – bezpłatnie. Sąd pracy i ubezpieczeń społecznych sprawdzi decyzję. Bez opłat. Gdzie: Za pośrednictwem ZUS/KRUS, który wydał decyzję. Podstawa: Kodeks postępowania cywilnego, art. 477⁹ § 1.
- **Odwołanie od decyzji gminy do samorządowego kolegium odwoławczego (SKO)** – bezpłatnie. SKO sprawdzi decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych, pielęgnacyjnych lub pomocy społecznej. Gdzie: Za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (wójt, burmistrz, OPS). Podstawa: Kodeks postępowania administracyjnego, art. 127 i 129 § 2.
- **Wniosek o udział i wysłuchanie opiekuna (komisja, WZON, lekarz ZUS)** – bezpłatnie. Opiekun powie komisji to, czego osoba sama nie oceni lub nie przekaże. Gdzie: Do zespołu orzekającego (PZON/WZON) lub do ZUS – razem z wnioskiem albo przed oceną. Podstawa: Kodeks postępowania administracyjnego, art. 10, 78, 86; rozporządzenie w sprawie orzekania.

---
Źródło: https://bezzbywania.pl/uprawnienia/katalog/ (Bez Zbywania, aktualizacja 4.11.2026). To nie jest porada prawna.