# KRUS a ZUS – czym różni się orzekanie o niezdolności do pracy rolników

Postępowanie orzecznicze w KRUS różni się od procedury w ZUS kluczowym kryterium: ocenia się tu zdolność do osobistej pracy w gospodarstwie rolnym. W przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników nie występuje częściowa niezdolność do pracy.


## Tabela różnic {#tabela}

| | ZUS | KRUS |
|---|---|---|
| kryterium | całkowita lub częściowa niezdolność do pracy (art. 12 ustawy o FUS) | **całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym** – utrata zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie (art. 21 ust. 5 ustawy o u.s.r.) |
| renta częściowa | tak | nie ma |
| I instancja | lekarz orzecznik ZUS | lekarz rzeczoznawca KRUS |
| II instancja | komisja lekarska ZUS (od 2027 r. – inny lekarz orzecznik) | komisja lekarska KRUS |
| termin na środek | sprzeciw – 14 dni od doręczenia | odwołanie do komisji – 14 dni od doręczenia wypisu z orzeczenia (informacja KRUS) |
| staż | okresy składkowe i nieskładkowe (art. 58) | okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników – 1 do 5 lat, jak w tabeli ZUS (art. 21 ust. 2) |
| 18 miesięcy | tak (art. 57) | tak (art. 21 ust. 1 pkt 3); nie dotyczy przy 25 latach ubezpieczenia (ust. 1a) |
| sąd | odwołanie od decyzji w miesiąc | odwołanie od decyzji w miesiąc |

## Ta sama pułapka w sądzie {#pulapka}

Przepis o odrzuceniu odwołania, gdy nie złożono środka od orzeczenia lekarza, stosuje się **odpowiednio do rolników** (art. 477⁹ § 3³ k.p.c.). Zawsze odwołuj się od orzeczenia lekarza rzeczoznawcy do komisji lekarskiej KRUS. Więcej: [bez sprzeciwu sąd odrzuci odwołanie](https://bezzbywania.pl/zus/poradniki/bez-sprzeciwu-sad-odrzuci-odwolanie/).

## Niezdolność do samodzielnej egzystencji i świadczenia {#nse}

- KRUS także orzeka o **niezdolności do samodzielnej egzystencji** (art. 46 ust. 1 pkt 3 ustawy o u.s.r.).
- Do emerytury lub renty rolniczej przysługuje **dodatek pielęgnacyjny** (art. 27 ustawy o u.s.r.).
- Orzeczenie KRUS o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i NSE daje prawo do **świadczenia uzupełniającego** (art. 2 ust. 1 ustawy o świadczeniu uzupełniającym) – wniosek składasz w KRUS, jeśli KRUS wypłaca Ci świadczenie.

## Kontakt {#kontakt}

KRUS – infolinia dla obywatela: **22 626 37 90** (dni robocze 9:00–14:00, wg gov.pl/web/krus). Postępowanie orzecznicze w KRUS jest nieodpłatne.

## Źródła {#zrodla}

- [Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770), art. 21, 27, 46](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250001770)
- [KRUS – Orzecznictwo lekarskie (gov.pl)](https://www.gov.pl/web/krus/orzecznictwo-lekarskie)
- [Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468), art. 477⁹ § 3³](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000468)
- [Ustawa o świadczeniu uzupełniającym (t.j. Dz.U. 2026 poz. 723), art. 2](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000723)

---
Źródło: https://bezzbywania.pl/zus/poradniki/krus-orzecznictwo-roznice/ (Bez Zbywania, aktualizacja 3.11.2026). To nie jest porada prawna.