# Pełnomocnik i bezpłatna pomoc prawna w sprawach o rentę i niezdolność do samodzielnej egzystencji

Sprawę przed ZUS i sądem możesz prowadzić samodzielnie – odwołanie jest bezpłatne i nie wymaga języka prawniczego. W ZUS pełnomocnikiem może być co do zasady każda osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, natomiast w sądzie krąg reprezentantów określają przepisy KPC (np. najbliższa rodzina). Możesz też wnioskować o prawnika z urzędu.


## Pełnomocnik w ZUS {#zus}

W postępowaniu przed ZUS pełnomocnikiem może być **każda osoba fizyczna** z pełną zdolnością do czynności prawnych (art. 33 § 1 k.p.a.) – np. dziecko, sąsiad, opiekun. Pełnomocnictwa udzielasz **na piśmie** albo zgłaszasz je do protokołu (art. 33 § 2). ZUS ma własny formularz pełnomocnictwa, ale wystarczy zwykłe pismo: kto, komu, w jakiej sprawie, podpis.

## Pełnomocnik w sądzie {#sad}

W sądzie pełnomocnikiem może być m.in.: adwokat, radca prawny, **małżonek, rodzeństwo, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie**, osoba sprawująca zarząd Twoimi sprawami (art. 87 § 1 k.p.c.), a w sprawach ubezpieczonych – także przedstawiciel związku zawodowego lub organizacji zrzeszającej emerytów i rencistów (art. 465 § 1 k.p.c.).

## Adwokat lub radca z urzędu {#z-urzedu}

Możesz wnieść o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu, jeśli złożysz oświadczenie, że nie poniesiesz kosztów jego wynagrodzenia bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 117 § 2 k.p.c.). Do wniosku dołączasz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach na urzędowym formularzu (art. 117¹ § 1). Wzór wniosku: [pełnomocnik z urzędu](https://bezzbywania.pl/wzory/pelnomocnik-z-urzedu/).

## Bezpłatna pomoc prawna {#bezplatna}

- **Nieodpłatna pomoc prawna** i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie w każdym powiecie – zapisy przez starostwo lub stronę np.ms.gov.pl. Część punktów udziela porad zdalnie. Szczegóły: [pomoc prawna](https://bezzbywania.pl/kontakty/pomoc-prawna/).
- **Rzecznik Praw Obywatelskich** – bezpłatna infolinia obywatelska.
- Organizacje pacjentów i osób z niepełnosprawnościami (np. stowarzyszenia chorych na konkretną chorobę) – często znają biegłych i lokalną praktykę sądu.

Zobacz też: [kontakty – ZUS, KRUS, pomoc prawna](https://bezzbywania.pl/zus/kontakty/) i ogólny poradnik [pełnomocnik i pomoc prawna](https://bezzbywania.pl/artykuly/pelnomocnik-i-pomoc-prawna/).

## Koszty, gdy wygrasz {#koszty}

Jeśli wygrasz i miałeś(-aś) profesjonalnego pełnomocnika, sąd może zasądzić od ZUS **zwrot kosztów zastępstwa procesowego** (np. SO Warszawa-Praga w sprawie VII U 1016/21 zasądził 360 zł).

## Źródła {#zrodla}

- [Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1691), art. 32, 33](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250001691)
- [Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468), art. 87, 117, 117¹, 465](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000468)
- [Wyrok SO Warszawa-Praga z 29.08.2025 r., VII U 1016/21 (SAOS)](https://www.saos.org.pl/judgments/534294)

---
Źródło: https://bezzbywania.pl/zus/poradniki/pelnomocnik-i-pomoc-prawna-zus/ (Bez Zbywania, aktualizacja 3.11.2026). To nie jest porada prawna.