Specjalny zasiłek opiekuńczy (SZO) – kto go jeszcze ma i jak go zachować
Nowego specjalnego zasiłku opiekuńczego od 2024 r. nikt już nie dostanie. Ale kto go miał, może go przedłużać – jeśli pilnuje terminów i dochodu.
Co to jest SZO
Specjalny zasiłek opiekuńczy to świadczenie z gminy dla osoby, która nie pracuje albo zrezygnowała z pracy, żeby sprawować stałą opiekę nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności (albo dzieckiem z orzeczeniem z oboma wskazaniami). Przysługiwał osobom zobowiązanym do alimentacji i małżonkom (art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu z 2023 r.).
W odróżnieniu od świadczenia pielęgnacyjnego SZO ma kryterium dochodowe i jest dużo niższy.
Ile wynosi i jaki dochód
- 620 zł miesięcznie od 1.11.2024 r. (rozporządzenie RM, Dz.U. 2024 poz. 1238, § 1 pkt 14),
- kryterium dochodowe: 764 zł netto na osobę – liczony jest łączny dochód rodziny opiekuna i rodziny osoby wymagającej opieki (art. 16a ust. 2 i 4 w starym brzmieniu; kwota z § 1 pkt 2 rozporządzenia),
- zasada „złotówka za złotówkę” w ograniczonym zakresie: jeśli przekroczysz kryterium o nie więcej niż kwotę najniższego zasiłku rodzinnego, SZO nadal przysługuje, o ile był wypłacany w poprzednim okresie; przy przekroczeniu w kolejnym roku – już nie (art. 16a ust. 3).
Kwoty SZO i kryterium są weryfikowane co 3 lata; obecne obowiązują od 1.11.2024 r.
Czy można jeszcze dostać SZO
Nowego – nie. Od 1.01.2024 r. art. 16a jest uchylony. SZO przysługuje tylko na podstawie art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym:
- osobom, którym przyznano je co najmniej do 31.12.2023 r. – do końca okresu, na który je przyznano (art. 63 ust. 2),
- także na kolejne okresy zasiłkowe, jeżeli wniosek na nowy okres zostanie złożony w ciągu 3 miesięcy od dnia następującego po zakończeniu dotychczasowego okresu (art. 63 ust. 4),
- także po nowym orzeczeniu podopiecznego – przy dotrzymaniu dwóch terminów po 3 miesiące (art. 63 ust. 3).
Okres zasiłkowy trwa zwykle od 1 listopada do 31 października. Wniosek na nowy okres złóż przed końcem października albo najpóźniej w ciągu 3 miesięcy po nim. Przegapisz – SZO przepada na zawsze, bo nowych już się nie przyznaje.
SZO wymaga, by opiekun nie podejmował zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Pojęcie to obejmuje umowę o pracę, zlecenie, dzieło, umowę agencyjną i działalność gospodarczą (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Stare przepisy wyłączały też SZO m.in. przy emeryturze lub rencie opiekuna. Każdą zmianę zgłaszaj gminie od razu (art. 25 ust. 1), bo inaczej grozi zwrot z odsetkami.
Składki i ubezpieczenie zdrowotne
- Składki emerytalne i rentowe opłaca gmina – do osiągnięcia 20 lat (kobieta) lub 25 lat (mężczyzna) okresów składkowych i nieskładkowych, jeśli nie masz innego tytułu do ubezpieczenia (art. 6 ust. 2a–2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
- Ubezpieczenie zdrowotne – pobierający SZO jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, jeśli nie ma innego tytułu do niego (art. 66 ust. 1 pkt 28 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej); składkę opłaca gmina.
Szczegóły: składki opiekuna.
SZO a świadczenie wspierające
Jeśli osoba, którą się opiekujesz, dostanie świadczenie wspierające, SZO przestaje przysługiwać (art. 63 ust. 6), a jego wypłata zostaje wstrzymana już od złożenia wniosku do ZUS (art. 63 ust. 9). SZO wypłacony za miesiące, za które ZUS wypłacił świadczenie wspierające, gmina uzna za nienależny (art. 63 ust. 11). Świadczenie wspierające jest dużo wyższe niż 620 zł – nawet przy 70–74 punktach (792 zł od 1.03.2026 r.) – ale trafia do podopiecznego, nie do Ciebie. Przeczytaj jak bezpiecznie przejść.
SZO a zasiłek pielęgnacyjny i inne
Zasiłek pielęgnacyjny (215,84 zł) przysługuje osobie z niepełnosprawnością – niezależnie od Twojego SZO. SZO jest zwolniony z podatku (art. 21 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT – świadczenia rodzinne) i nie podlega egzekucji (art. 833 § 6 k.p.c.).
Nie myl SZO z zasiłkiem opiekuńczym z ZUS – to inne świadczenie, z ubezpieczenia chorobowego, dla pracownika, który doraźnie opiekuje się chorym członkiem rodziny.
Źródła
- Ustawa o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu z 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 390 – art. 16a.
- Ustawa o świadczeniu wspierającym, Dz.U. 2026 poz. 873 – art. 63.
- Rozporządzenie RM z 13.08.2024 r., Dz.U. 2024 poz. 1238
- Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. 2026 poz. 199 – art. 6 ust. 2a–2b.
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej, Dz.U. 2025 poz. 1461 – art. 66.
Czytaj dalej
Gmina odmówiła, odebrała świadczenie albo żąda zwrotu? Nie czekaj. Odwołanie do SKO: 14 dni od doręczenia decyzji (składasz przez gminę). Skarga do WSA: 30 dni od decyzji SKO, bez wpisu. Termin minął bez Twojej winy – przywrócenie terminu i tryby nadzwyczajne. Policz termin · przygotuj pismo.
Narzędzia: które świadczenie mi przysługuje i co się bardziej opłaca · generator pism · kalkulator terminów. Działają w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.