Obowiązki opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej – lista i konsekwencje
Bycie opiekunem prawnym to praca pod nadzorem sądu. Większości problemów da się uniknąć, jeśli od pierwszego dnia trzymasz pieniądze podopiecznego osobno, zbierasz paragony i pytasz sąd przed każdą ważniejszą decyzją.
Opiekun w jednym zdaniu
Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem podopiecznego i podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego (art. 155 § 1 k.r.o.). Działa z należytą starannością, jak wymaga dobro podopiecznego (art. 154). Jest jego przedstawicielem ustawowym – podpisuje za niego umowy i pisma.
Lista obowiązków
| Obowiązek | Termin | Podstawa |
|---|---|---|
| Inwentarz majątku – spis wszystkiego, co ma podopieczny | niezwłocznie po objęciu opieki (także gdy podopieczny później coś nabędzie, np. spadek) | art. 160 k.r.o. |
| Sprawozdania o osobie i rachunki z zarządu majątkiem | w terminach wyznaczonych przez sąd, nie rzadziej niż co roku | art. 166 § 1 k.r.o. |
| Zezwolenie sądu przed ważniejszą sprawą (sprzedaż, spadek, wypłata oszczędności, DPS) | przed czynnością | art. 156 k.r.o. |
| Wyjaśnienia i dokumenty na żądanie sądu | w terminie z wezwania | art. 165 § 2 k.r.o. |
| Rachunek końcowy po ustaniu opieki | 3 miesiące | art. 172 k.r.o. |
Sprawozdania są bezpłatne – nie płacisz od nich opłat sądowych (art. 95 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.).
Czego opiekunowi nie wolno
- Reprezentować podopiecznego w sprawach z samym sobą albo ze swoim małżonkiem, dziećmi, rodzicami czy rodzeństwem (chyba że podopieczny tylko coś bezpłatnie otrzymuje) – art. 159 k.r.o. Sąd Najwyższy uznał ten zakaz za bezwzględny: wystarczy, że kolizja interesów jest możliwa (I CSK 572/13). Przykład: wspólny spadek po rodzicu, w którym dziedziczy i opiekun, i podopieczny – do działu spadku sąd musi ustanowić kuratora.
- Dokonywać czynności przekraczających zwykły zarząd bez zezwolenia – np. sprzedać mieszkanie, odrzucić spadek, zaciągnąć kredyt, zerwać lokatę (art. 156 w zw. z art. 101 § 3 k.r.o.). Zezwolenie działa dopiero po uprawomocnieniu (art. 593 k.p.c.).
- Mieszać pieniędzy podopiecznego z własnymi.
Za co odpowiadasz
- Za szkodę wyrządzoną nienależytą opieką – roszczenie podopiecznego przedawnia się po 3 latach od ustania opieki lub zwolnienia (art. 164 k.r.o.). Zatwierdzenie rachunku przez sąd nie zwalnia z tej odpowiedzialności (art. 167 § 2).
- Gdy nie wykonujesz zarządzeń sądu – grzywna (art. 598 § 2 k.p.c.), a przy poważnych zaniedbaniach – zwolnienie z funkcji (art. 169 § 2 k.r.o.).
Za co NIE odpowiadasz
- Nie płacisz długów podopiecznego z własnych pieniędzy. Zarządzasz jego majątkiem, a nie swoim.
- Nie musisz utrzymywać podopiecznego z własnych środków tylko dlatego, że jesteś opiekunem. Obowiązek alimentacyjny wynika z pokrewieństwa (np. dziecko wobec rodzica), nie z funkcji opiekuna.
- Opłatę za DPS ponosi przede wszystkim mieszkaniec – do 70% swojego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Członkowie rodziny płacą tylko według zasad tej ustawy – niezależnie od tego, kto jest opiekunem.
Prawa opiekuna
- Wynagrodzenie – na wniosek, z majątku podopiecznego albo ze środków publicznych (art. 162 k.r.o.). Zob. wynagrodzenie opiekuna.
- Zwrot nakładów i wydatków (dojazdy, opłaty) – przedawnienie 3 lata od ustania opieki (art. 163 k.r.o.).
- Zwolnienie z funkcji z ważnych powodów (art. 169 § 1).
- Wskazówki sądu – możesz zapytać sąd opiekuńczy, jak postąpić w wątpliwej sprawie (art. 165 § 1).
Najczęstsze błędy
- Brak inwentarza – a potem spór z rodzeństwem, „gdzie są pieniądze mamy”.
- Wypłata oszczędności z lokaty bez zezwolenia „bo na DPS”.
- Sprzedaż mieszkania „sobie” albo mężowi – nieważna bez kuratora (art. 159).
- Sprawozdanie spóźnione o miesiące – sąd wzywa, grozi grzywną.
- Brak dowodów nakładu pracy – a potem niskie wynagrodzenie.
Czytaj dalej
Sąd ubezwłasnowolnił wbrew woli, oddalił wniosek albo odmówił zgody? Nie czekaj. Wniosek o uzasadnienie: tydzień od ogłoszenia (od doręczenia – gdy postanowienie wydano na posiedzeniu niejawnym). Apelacja: 2 tygodnie (lub 3 tygodnie przy przedłużonym uzasadnieniu, zgodnie z pouczeniem sądu – art. 369 § 1 i § 1¹ k.p.c.) od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, przez sąd, który je wydał. Postanowienie referendarza – skarga w tydzień. Zażalenie – tydzień. Termin minął bez Twojej winy – wniosek o przywrócenie w tydzień od ustania przeszkody (art. 168–169 k.p.c.). Prawomocne ubezwłasnowolnienie zawsze można zmienić lub uchylić, gdy zmieni się stan zdrowia (art. 559 k.p.c.); od postanowienia sądu II instancji w sprawie o ubezwłasnowolnienie przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego (art. 519¹ § 1 k.p.c.) – w 2 miesiące od doręczenia, przez adwokata lub radcę prawnego (w sprawach opiekuńczych, np. o zezwolenie, kasacji nie ma – art. 519¹ § 2). Jak się odwołać · policz termin · przygotuj apelację.
Narzędzia: czy potrzebne jest ubezwłasnowolnienie, czy wystarczy pełnomocnictwo · generator pism · kalendarz terminów opiekuna. Działają w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.