Reforma · Opublikowano: 3.11.2026 · Zaktualizowano: 5.11.2026 · Stan prawny: 4.11.2026

Reforma ubezwłasnowolnienia 2026 – co jest w projekcie i co to znaczy dla Ciebie dziś

Ubezwłasnowolnienie ma zniknąć – ale jeszcze nie zniknęło. Na 4 listopada 2026 r. projekt jest w Sejmie po pierwszym czytaniu, w pracach komisji. Do czasu ewentualnego uchwalenia i wejścia w życie nowej ustawy obowiązuje dotychczasowe prawo i według niego orzekają sądy.

Stan prac (4.11.2026)

Ustawa nie została uchwalona. Sprawdź aktualny etap: przebieg procesu legislacyjnego w Sejmie. Projekt przewiduje wejście w życie 12 miesięcy po ogłoszeniu – nawet przy szybkim uchwaleniu nowe instrumenty zaczną działać najwcześniej pod koniec 2027 r.

Co ma się zmienić

Projekt zastępuje ubezwłasnowolnienie instrumentami wsparcia, dobieranymi do potrzeb człowieka, a nie odbierającymi mu zdolność do czynności prawnych:

• asystent prawny – pomaga w podejmowaniu decyzji, ale decyzje podejmuje sama osoba,
• kurator wspierający – ustanawiany przez sąd, wspiera w określonych sprawach,
• kurator reprezentujący – w wyjątkowych przypadkach działa w imieniu osoby, w zakresie określonym przez sąd,
• pełnomocnik rejestrowany – pełnomocnictwo sporządzone u notariusza i wpisane do rejestru, które ma działać także wtedy, gdy mocodawca straci zdolność samodzielnego działania.

Co z osobami już ubezwłasnowolnionymi

Według przepisów przejściowych projektu:

• osoba ubezwłasnowolniona całkowicie stanie się z mocy prawa osobą tymczasowo wspieraną, a jej opiekun – tymczasowym kuratorem reprezentującym, na okres przejściowy (do 5 lat); sąd ma zbadać sytuację na wniosek albo z urzędu,
• kurator z art. 183 k.r.o. ma funkcjonować jeszcze przez krótki okres przejściowy,
• sprawy w toku o ubezwłasnowolnienie mają być prowadzone jako sprawy o nowe instrumenty.

To projekt – szczegóły mogą się zmienić w Sejmie i Senacie.

Co zrobić dziś

1. Nie odkładaj spraw, które są pilne. Jeśli bliski traci zdolność decydowania, a trzeba sprzedać mieszkanie, odrzucić spadek, podpisać zgodę na DPS – działaj według obecnych przepisów.
2. Wybierz najmniej inwazyjną drogę. Już dziś masz pełnomocnictwo i kuratora z art. 183 k.r.o. – oba lepiej pasują do kierunku reformy niż całkowite ubezwłasnowolnienie. Sąd Najwyższy od lat powtarza, że całkowite ubezwłasnowolnienie to ostateczność (I CSK 122/13).
3. Zrób pełnomocnictwo notarialne, póki bliski może je podpisać. Pełnomocnictwo nie wymaga sądu, a projekt buduje na nim nowy „pełnomocnik rejestrowany”. Ile kosztuje i jak zrobić.
4. Masz ubezwłasnowolnionego bliskiego, a jego stan się poprawił? Nie czekaj na reformę – złóż wniosek o zmianę albo uchylenie. Osoba ubezwłasnowolniona może go złożyć sama.

Co reforma oznacza dla opiekunów

Jeśli dziś jesteś opiekunem prawnym, po wejściu w życie ustawy w wersji z projektu nie stracisz z dnia na dzień możliwości działania – projekt przewiduje okres przejściowy, w którym opiekun staje się tymczasowym kuratorem reprezentującym. Twoje obowiązki wobec sądu (sprawozdania, zgody na ważne czynności) do tego czasu się nie zmieniają. Warto już teraz:

• prowadzić rzetelne sprawozdania – w okresie przejściowym sąd będzie badał, jakiego wsparcia osoba naprawdę potrzebuje, i oprze się m.in. na Twoich opisach,
• zapisywać, w jakich sprawach podopieczny decyduje sam, a w jakich potrzebuje pomocy – to będzie podstawa doboru nowego instrumentu,
• jeśli stan podopiecznego się poprawił – złożyć wniosek o zmianę albo uchylenie już teraz, zamiast czekać na przegląd z urzędu.

Gdzie śledzić zmiany

• Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 2645 (Sejm),
• Rzecznik Praw Obywatelskich – od lat zajmuje się zastąpieniem ubezwłasnowolnienia systemem wsparcia,
• ta strona – aktualizujemy ją po każdym etapie prac.

Dlaczego reforma

Polska ratyfikowała Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Komitet ONZ w uwagach końcowych dla Polski z 2018 r. (CRPD/C/POL/CO/1, pkt 19–20) wezwał do zastąpienia ubezwłasnowolnienia systemem wspieranego podejmowania decyzji. Tymczasem liczba ubezwłasnowolnień nie spada: w 2025 r. do sądów okręgowych wpłynęło 18 501 spraw, sądy orzekły 11 522 całkowite i tylko 569 częściowych ubezwłasnowolnień, oddalając 336 wniosków.