Kurator dla osoby niepełnosprawnej – pomoc bez ubezwłasnowolnienia
To najmniej znane, a często najlepsze rozwiązanie. Osoba z niepełnosprawnością dostaje kogoś, kto pomaga jej w sprawach – a nie traci przy tym ani zdolności do czynności prawnych, ani prawa głosu, ani możliwości sporządzenia testamentu.
Co się zmieniło
Kuratora dla osoby niepełnosprawnej kodeks znał od dawna, ale przez lata był to „kurator do jednej sprawy”. Od 15.02.2024 r. art. 183 k.r.o. ma nowe brzmienie: kuratora ustanawia się, jeżeli pełnoletnia osoba niepełnosprawna potrzebuje wsparcia w prowadzeniu wszelkich spraw, spraw określonego rodzaju albo załatwieniu określonej sprawy (art. 183 § 1). Zakres obowiązków i uprawnień określa sąd.
Kurator a ubezwłasnowolnienie
| Kurator (art. 183 k.r.o.) | Ubezwłasnowolnienie | |
|---|---|---|
| Zdolność do czynności prawnych | zachowana w pełni | odebrana (całkowite) lub ograniczona (częściowe) |
| Testament, prawo wyborcze | zachowane | utracone |
| Kto składa wniosek | sama osoba; za jej zgodą – organizacja pozarządowa; z urzędu, gdy stan osoby wyłącza wniosek (art. 600 k.p.c.) | małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy, prokurator |
| Sąd | rejonowy (opiekuńczy) | okręgowy |
| Biegli | tylko gdy sąd uzna za konieczne (art. 600 § 6 k.p.c.) | obowiązkowo psychiatra/neurolog i psycholog (art. 553 k.p.c.) |
| Reprezentacja | tylko tam, gdzie sąd postanowi (art. 183 § 1¹) | opiekun – zawsze |
| Koniec | na żądanie osoby (art. 183 § 2) | dopiero postanowieniem sądu |
Kto może być kuratorem
Pełnoletnia osoba, która wyraziła zgodę i której kwalifikacje osobiste dają pewność, że będzie należycie wywiązywać się z obowiązków. Osoba niepełnosprawna może wskazać kandydata (art. 183 § 1²). Sąd uwzględnia sposób jej funkcjonowania – w tym funkcje intelektualne i sposób porozumiewania się (art. 183 § 1³).
Kurator uzgadnia, a nie zarządza
Kurator uzgadnia z osobą sposób prowadzenia jej spraw i informuje ją o podjętych działaniach i wynikach – tak, by mogła podejmować decyzje odpowiednie do stanu sprawy (art. 183 § 1⁴). To model wspierania, nie zastępowania. Do ważniejszych spraw majątkowych kurator, który reprezentuje, nadal potrzebuje zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 178 § 2 w zw. z art. 156 k.r.o.).
Postępowanie krok po kroku
- Wniosek do sądu rejonowego (wydział rodzinny i nieletnich) miejsca zamieszkania osoby. Opłata 100 zł (art. 23 pkt 1 u.k.s.c.); można wnosić o zwolnienie.
- Gdy osoba nie jest w stanie złożyć wniosku ani wyrazić zgody, sąd może ustanowić kuratora z urzędu (art. 600 § 2 k.p.c.). Każdy, kto wie o takiej potrzebie, może – a instytucje (OPS, szpital, policja) muszą – zawiadomić sąd (art. 572 k.p.c.). Na Twój wniosek sąd poinformuje Cię, czy wszczął postępowanie (art. 572 § 3).
- Wysłuchanie – obowiązkowe; przy złożonych potrzebach w komunikowaniu się sąd musi je uwzględnić (art. 600 § 3). Sąd może odstąpić od wysłuchania tylko wtedy, gdy lekarz potwierdzi brak jakiejkolwiek możliwości porozumienia (art. 600 § 4).
- Sąd może zlecić wywiad kuratora sądowego (art. 600 § 5) i, jeśli to konieczne, opinię biegłego psychologa (art. 600 § 6).
- Postanowienie określa sprawy i zakres – dlatego we wniosku wypisz konkretnie: ZUS, bank, leczenie, sprawa spadkowa, umowa z DPS.
Kiedy kurator nie wystarczy
- Osoba sprzeciwia się wsparciu i sama podejmuje decyzje, które jej szkodzą – kuratela ustaje na jej żądanie, więc nie zatrzyma szkód. Wtedy w grę wchodzi ubezwłasnowolnienie częściowe.
- Druga strona (bank, kupujący) nie akceptuje reprezentacji kuratora w danej sprawie – wtedy pokaż postanowienie z wyraźnym zakresem reprezentacji.
Po oddaleniu wniosku o ubezwłasnowolnienie
Gdy sąd okręgowy oddali wniosek o ubezwłasnowolnienie, zawiadamia sąd opiekuńczy o potrzebie ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej (art. 558 § 2 k.p.c.), a ten może go ustanowić z urzędu (art. 600 § 2). Oddalenie nie musi więc oznaczać, że rodzina zostaje bez narzędzi.
Reforma
Projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji (druk 2645) przewiduje, że dotychczasowi kuratorzy z art. 183 mogliby działać jeszcze przez 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie (art. 219 projektu). To tylko projekt – stan prac.
Wygeneruj wniosek lub zawiadomienie · wzór do pobrania
Osoba z niepełnosprawnością intelektualną, chorobą psychiczną albo demencją? Złóż wniosek o przesłuchanie bliskiego, który zna jej codzienne funkcjonowanie – jako wnioskodawcy albo świadka – i o jego obecność przy wysłuchaniu, jeśli pomaga to osobie się porozumieć. Biegli i sąd widzą człowieka przez kwadrans; opiekun widzi go codziennie.
Czytaj dalej
Sąd ubezwłasnowolnił wbrew woli, oddalił wniosek albo odmówił zgody? Nie czekaj. Wniosek o uzasadnienie: tydzień od ogłoszenia (od doręczenia – gdy postanowienie wydano na posiedzeniu niejawnym). Apelacja: 2 tygodnie (lub 3 tygodnie przy przedłużonym uzasadnieniu, zgodnie z pouczeniem sądu – art. 369 § 1 i § 1¹ k.p.c.) od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, przez sąd, który je wydał. Postanowienie referendarza – skarga w tydzień. Zażalenie – tydzień. Termin minął bez Twojej winy – wniosek o przywrócenie w tydzień od ustania przeszkody (art. 168–169 k.p.c.). Prawomocne ubezwłasnowolnienie zawsze można zmienić lub uchylić, gdy zmieni się stan zdrowia (art. 559 k.p.c.); od postanowienia sądu II instancji w sprawie o ubezwłasnowolnienie przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego (art. 519¹ § 1 k.p.c.) – w 2 miesiące od doręczenia, przez adwokata lub radcę prawnego (w sprawach opiekuńczych, np. o zezwolenie, kasacji nie ma – art. 519¹ § 2). Jak się odwołać · policz termin · przygotuj apelację.
Narzędzia: czy potrzebne jest ubezwłasnowolnienie, czy wystarczy pełnomocnictwo · generator pism · kalendarz terminów opiekuna. Działają w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.