Długi zmarłego: co robić, gdy wierzyciel się odzywa
List od windykacji „jako spadkobierca jest Pan zobowiązany…” nie znaczy, że musisz płacić. Sprawdź trzy rzeczy: czy jesteś spadkobiercą, do jakiej kwoty odpowiadasz i czy dług nie jest przedawniony.
Najpierw ustal swój status
| Sytuacja | Za długi odpowiadasz |
|---|---|
| Nie minęło 6 miesięcy i nie złożyłeś oświadczenia | tylko spadkiem, nie własnym majątkiem (art. 1030 k.c.) |
| Odrzuciłeś spadek | wcale – nie jesteś spadkobiercą (art. 1020 k.c.) |
| Przyjąłeś z dobrodziejstwem (także przez milczenie) | do wartości stanu czynnego spadku, ale całym majątkiem (art. 1031 § 2 k.c.) |
| Przyjąłeś wprost | bez ograniczenia (art. 1031 § 1 k.c.) |
Do działu spadku spadkobiercy odpowiadają solidarnie – wierzyciel może żądać całości od jednego z nich (art. 1034 § 1 k.c.). Kto zapłacił, może żądać zwrotu od pozostałych według udziałów. Po dziale – każdy według swojego udziału (§ 2).
Co jest długiem spadkowym
Długi zmarłego istniejące w dniu śmierci, a także (art. 922 § 3 k.c.):
- koszty pogrzebu – w takim zakresie, w jakim odpowiadał zwyczajom,
- koszty postępowania spadkowego,
- zachowek, zapisy zwykłe i polecenia.
Nie są długami spadkowymi: alimenty na przyszłość (obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców – art. 139 k.r.o.; zaległe raty już tak) i grzywny. Uwaga na wspólne kredyty: jeśli żyjący małżonek lub dziecko podpisali umowę jako współkredytobiorcy, odpowiadają za kredyt jako dłużnicy osobiści – odrzucenie spadku tego nie zmienia.
Przedawnienie
Przedawnienie biegnie dalej po śmierci dłużnika. Termin to 6 lat, a dla świadczeń okresowych i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą – 3 lata; koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 k.c.). Wobec konsumenta po upływie terminu nie można domagać się zaspokojenia (art. 117 § 2¹ k.c.) – sąd bierze to pod uwagę z urzędu, ale podnieś zarzut zawsze.
Przedawnienie przerywa m.in. pozew, wniosek do komornika i uznanie długu. Dlatego nie podpisuj „potwierdzenia salda” ani ugody i nie wpłacaj „symbolicznej” kwoty.
Wezwanie do zapłaty od windykacji
- Nie płać i nie dzwoń „wyjaśnić”. Odpowiedz na piśmie.
- Zażądaj: umowy ze zmarłym, wyliczenia, dowodu cesji (jeśli to fundusz), daty wymagalności.
- Napisz, na czym polega Twoja sytuacja: odrzuciłem spadek (wypis w załączeniu) / przyjąłem z dobrodziejstwem, stan czynny wynosi X zł / dług jest przedawniony.
Gotowe pismo: odpowiedź wierzycielowi – dług spadkowy.
Pozew albo nakaz zapłaty
Na nakaz zapłaty (np. z e-sądu) masz krótki termin na sprzeciw – zwykle 2 tygodnie, sprawdź pouczenie. W sprzeciwie lub odpowiedzi na pozew podnieś wszystko naraz:
- brak legitymacji – odrzuciłeś spadek albo nie jesteś spadkobiercą,
- przedawnienie,
- ograniczenie odpowiedzialności – zażądaj zastrzeżenia w wyroku (art. 319 k.p.c.); bez niego komornik nie uwzględni ograniczenia (art. 837 k.p.c.),
- brak dowodu długu lub jego wysokości.
Nie odpuszczaj sprawy przeciwko sobie tylko dlatego, że „przecież odrzuciłem spadek” – sąd o tym nie wie, jeśli tego nie napiszesz.
Wierzyciel miał wyrok przeciwko zmarłemu
Żeby egzekwować od Ciebie, wierzyciel potrzebuje klauzuli wykonalności przeciwko Tobie. Musi wykazać dokumentem urzędowym, że jesteś spadkobiercą (art. 788 § 1 k.p.c.) – zwykle postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktem poświadczenia dziedziczenia. Wierzyciel może sam złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku jako osoba mająca interes (art. 1025 § 1 k.c.).
Klauzula przeciwko spadkobiercy musi zastrzegać prawo powołania się na ograniczenie odpowiedzialności, jeśli ono Ci przysługuje (art. 792 k.p.c.). Brak zastrzeżenia – zaskarż postanowienie o nadaniu klauzuli w terminie z pouczenia.
Komornik
- Komornik zajmuje Twoją pensję lub konto ponad wartość spadku, a ograniczenie jest zastrzeżone → powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.) i wniosek o zawieszenie egzekucji.
- Komornik działa wbrew przepisom → skarga na czynności komornika w tydzień (art. 767 § 4 k.p.c.).
- Odrzuciłeś spadek, a egzekucja idzie przeciwko Tobie → przedstaw wypis aktu odrzucenia i wnieś o umorzenie lub wystąp z powództwem przeciwegzekucyjnym.
Szczególne sytuacje
- Kredyt hipoteczny – mieszkanie i kredyt idą razem. Sprawdź ubezpieczenie kredytu na wypadek śmierci.
- Poręczenie – dług z poręczenia za kogoś to też dług spadkowy.
- Działalność gospodarcza – długi firmowe zmarłego przedsiębiorcy to jego długi osobiste.
- Członek zarządu spółki – odpowiedzialność z art. 299 k.s.h. przechodzi na spadkobierców.
- Opłata za dom pomocy społecznej – zaległości zmarłego mieszkańca są długiem spadkowym.
Jeśli przegapiłeś termin
Długi wyszły po latach, a Ty nie złożyłeś oświadczenia? Sprawdź, czy możesz uchylić się od skutków niezłożenia oświadczenia – rok od wykrycia błędu.
Czytaj dalej
Sąd odmówił zgody na odrzucenie spadku za dziecko, nie zatwierdził uchylenia się, stwierdził nabycie spadku niezgodnie z prawdą? Nie czekaj. Wniosek o uzasadnienie: tydzień od ogłoszenia (od doręczenia – gdy postanowienie zapadło na posiedzeniu niejawnym). Apelacja: 2 tygodnie (lub 3 tygodnie, jeśli sąd w pouczeniu wskaże przedłużony termin uzasadnienia – art. 369 § 1 i § 1¹ w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, przez sąd, który je wydał. Postanowienie referendarza – skarga w tydzień. W sprawach spadkowych od postanowienia sądu II instancji przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego – 2 miesiące, przez adwokata lub radcę (art. 519¹ § 1 i art. 398⁵ k.p.c.; nie w sprawach o spis inwentarza i zabezpieczenie spadku). Prawomocne stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia można zmienić w osobnym postępowaniu (art. 679 k.p.c.). Komornik ściąga dług zmarłego mimo odrzucenia – powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.). Policz termin · przygotuj pismo.
Narzędzia: co zrobić po śmierci bliskiego – lista zadań z datami · kalkulator terminów spadkowych · generator pism. Działają w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.