Przyjęcie spadku wprost czy z dobrodziejstwem inwentarza
Od 2015 r. brak decyzji to przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. To bezpieczniejsze niż kiedyś, ale nie zwalnia z rozliczeń z wierzycielami. Gdy majątku nie ma, a długi są – lepiej odrzucić spadek.
Trzy możliwości
Spadkobierca może (art. 1012 k.c.):
- przyjąć spadek wprost (przyjęcie proste) – odpowiada za długi spadkowe bez ograniczenia, także własnym majątkiem (art. 1031 § 1 k.c.),
- przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza – odpowiada za długi tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.),
- odrzucić spadek – jest traktowany, jakby nie dożył otwarcia spadku: nie dostaje nic i nie odpowiada za nic (art. 1020 k.c.).
Na decyzję masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania. Gdy nic nie zrobisz – spadek jest przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Wyjątek: oświadczenie raz złożone nie może być odwołane (art. 1018 § 2 k.c.).
Jak działa dobrodziejstwo inwentarza
Przykład: zmarły zostawił mieszkanie warte 300 000 zł i kredyt 400 000 zł.
- Przyjęcie proste – odpowiadasz za całe 400 000 zł. Komornik może zająć Twoją pensję.
- Z dobrodziejstwem – odpowiadasz do 300 000 zł. Ale to nie znaczy, że oddasz tylko mieszkanie. Odpowiadasz całym swoim majątkiem do tej kwoty. Jeśli mieszkanie sprzeda się taniej, różnicę wierzyciel może ściągnąć z Twoich pieniędzy.
- Odrzucenie – nie masz ani mieszkania, ani długu. Spadek przechodzi na Twoje dzieci, a dalej na kolejnych krewnych.
Gdy majątek jest wart zero, a długi są – dobrodziejstwo chroni Cię formalnie, ale i tak dostaniesz pozwy, wezwania i może klauzulę na komornika. Trzeba się bronić na każdym etapie (zob. niżej). Dlatego przy samych długach odrzucenie jest prostsze.
Pułapka: ograniczenie musi być zapisane w wyroku
Komornik uwzględni ograniczenie odpowiedzialności tylko wtedy, gdy jest zastrzeżone w tytule wykonawczym (art. 837 k.p.c.). Dlatego:
- gdy wierzyciel pozywa Cię jako spadkobiercę – w odpowiedzi na pozew albo w sprzeciwie od nakazu zapłaty podnieś zarzut ograniczenia odpowiedzialności i poproś o zastrzeżenie go w wyroku (art. 319 k.p.c.),
- gdy wierzyciel miał już wyrok przeciwko zmarłemu i chce przepisać klauzulę wykonalności na Ciebie – klauzula musi zawierać zastrzeżenie prawa do powołania się na ograniczenie (art. 792 k.p.c.); sprawdź to i zaskarż postanowienie, jeśli go brak,
- gdy komornik zajmuje Twój własny majątek ponad wartość spadku – pozostaje powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.).
Odpowiedź na takie pismo: generator – odpowiedź wierzycielowi.
Kiedy co się opłaca
| Sytuacja | Zwykle najlepiej |
|---|---|
| Brak długów, jest majątek | przyjęcie proste lub z dobrodziejstwem – bez różnicy praktycznej |
| Nie wiesz, czy są długi | w 6 miesięcy sprawdź długi; w razie przewagi długów odrzuć spadek; milczenie po 6 miesiącach skutkuje przyjęciem z dobrodziejstwem |
| Długi większe niż majątek | odrzucenie (i za dzieci) |
| Jest majątek i są długi, ale mniejsze | z dobrodziejstwem + wykaz inwentarza |
| Chcesz konkretną rzecz, ale nie długi | nie da się wybrać części spadku – albo całość, albo nic |
Wykaz albo spis – nie zostawiaj tego
Przy dobrodziejstwie inwentarza zrób wykaz inwentarza u notariusza albo złóż go w sądzie, ewentualnie wniosek o spis inwentarza do komornika przez sąd. Bez tego trudno udowodnić wartość spadku, a wierzyciel może twierdzić, że była wyższa. Szczegóły: spis i wykaz inwentarza.
Uwaga: jeśli podstępnie pominiesz coś w wykazie albo dopiszesz nieistniejące długi, tracisz ograniczenie odpowiedzialności (art. 1031 § 2 zdanie drugie k.c.).
Spłata długów w kolejności
Spadkobierca z dobrodziejstwem, który spłacił część długów, a nie wiedział i przy dołożeniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć o innych, odpowiada za pozostałe tylko do wartości tego, co zostało z majątku (art. 1032 § 1 k.c.). Zachowaj każdy dowód zapłaty i nie płać „pierwszemu, który zadzwoni”, gdy nie znasz całości.
Jak przyjąć spadek wprost
U notariusza lub w sądzie – oświadczenie o przyjęciu prostym. Robią to osoby, które chcą szybko zamknąć sprawę, np. przy sprzedaży mieszkania. Jeśli nie jesteś pewien długów, nie ma powodu tego robić: na sprzedaż mieszkania wystarczy dobrodziejstwo inwentarza i akt poświadczenia dziedziczenia.
Błąd przy decyzji
Jeśli przyjąłeś spadek (także przez milczenie), bo nie wiedziałeś o długach, w niektórych sytuacjach możesz uchylić się od skutków tego przed sądem i odrzucić spadek – odrzucenie spadku po terminie.
Spadkobierca z niepełnosprawnością intelektualną, chorobą psychiczną albo demencją? W sprawie o zgodę sądu, o stwierdzenie nabycia spadku i u notariusza wnieś o jego wysłuchanie w miejscu pobytu i o udział bliskiej osoby, która się nim opiekuje – jako uczestnika albo świadka. Gdy osoba nie jest w stanie złożyć oświadczenia, a trzeba odrzucić spadek, potrzebny jest przedstawiciel: opiekun albo kurator.
Czytaj dalej
Sąd odmówił zgody na odrzucenie spadku za dziecko, nie zatwierdził uchylenia się, stwierdził nabycie spadku niezgodnie z prawdą? Nie czekaj. Wniosek o uzasadnienie: tydzień od ogłoszenia (od doręczenia – gdy postanowienie zapadło na posiedzeniu niejawnym). Apelacja: 2 tygodnie (lub 3 tygodnie, jeśli sąd w pouczeniu wskaże przedłużony termin uzasadnienia – art. 369 § 1 i § 1¹ w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, przez sąd, który je wydał. Postanowienie referendarza – skarga w tydzień. W sprawach spadkowych od postanowienia sądu II instancji przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego – 2 miesiące, przez adwokata lub radcę (art. 519¹ § 1 i art. 398⁵ k.p.c.; nie w sprawach o spis inwentarza i zabezpieczenie spadku). Prawomocne stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia można zmienić w osobnym postępowaniu (art. 679 k.p.c.). Komornik ściąga dług zmarłego mimo odrzucenia – powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.). Policz termin · przygotuj pismo.
Narzędzia: co zrobić po śmierci bliskiego – lista zadań z datami · kalkulator terminów spadkowych · generator pism. Działają w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.