Pierwsze kroki · Opublikowano: 4.11.2026

Badanie w miejscu pobytu i orzekanie zaoczne: jak uzyskać orzeczenie bez wizyty w PZON

Ciężki stan zdrowia nie zmusza do osobistego stawiennictwa w siedzibie zespołu orzekającego. Przepisy pozwalają na przeprowadzenie badania w miejscu pobytu albo wydanie orzeczenia na podstawie samej dokumentacji medycznej. Sprawdź, jakie zaświadczenie lekarskie złożyć i jak sformułować wniosek do przewodniczącego PZON.

Dwie możliwości

Badanie w miejscu pobytu. Jeśli osoba zainteresowana lub dziecko nie mogą uczestniczyć w posiedzeniu z powodu długotrwałej i nierokującej poprawy choroby, uniemożliwiającej osobiste stawiennictwo, potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim, badanie przeprowadza się w miejscu pobytu tej osoby (§ 8 ust. 3 rozporządzenia w sprawie orzekania). Miejsce pobytu to dom, ale też szpital, zakład opiekuńczy czy DPS.

Ocena bez badania. Gdy lekarz przewodniczący uzna dokumentację medyczną za wystarczającą, a przyczyny nieobecności są jak wyżej i potwierdzone zaświadczeniem, ocena może być wydana bez badania (§ 8 ust. 4). Wtedy skład może rozpoznać sprawę i wydać orzeczenie bez udziału osoby zainteresowanej lub dziecka i jego przedstawiciela (§ 10).

Te zasady nie dotyczą orzeczeń o wskazaniach do ulg i uprawnień dla osób z orzeczeniem ZUS/KRUS (§ 8 ust. 5).

Co musi być w zaświadczeniu

Słowa z przepisu: choroba długotrwała, nierokująca poprawy, uniemożliwiająca osobiste stawiennictwo. Poproś lekarza, żeby wpisał to wprost i krótko uzasadnił (np. „pacjentka leżąca od 2024 r., transport możliwy wyłącznie karetką, stan nie rokuje poprawy”). Ogólne zaświadczenie o treści „nie może przybyć” czy „nie powinien się męczyć” może nie wystarczyć w świetle wymogów § 8 ust. 3 rozporządzenia, jeśli nie wykazuje przyczyn medycznych uniemożliwiających dotarcie.

Kiedy wybrać które

• Badanie w domu – gdy dokumentacja nie oddaje całego obrazu (np. demencja, autyzm, choroba psychiczna, osoba leżąca z odleżynami). Zespół zobaczy warunki, sprzęt, realną zależność. Opiekun może pokazać, jak wygląda pielęgnacja.
• Ocena bez badania – gdy dokumentacja jest obszerna i jednoznaczna, a każda wizyta obcych osób wywołuje u chorego silny stres.

Możesz poprosić o jedno, a „alternatywnie” o drugie – tak jest skonstruowany wzór wniosku.

Opiekun przy badaniu

Nawet przy badaniu w domu dopilnuj, żeby zespół wysłuchał opiekuna i zapisał jego informacje w protokole (§ 7 ust. 4). Przy otępieniu, chorobie psychicznej czy niepełnosprawności intelektualnej osoba badana często pokazuje się „z najlepszej strony” albo zaprzecza trudnościom. Złóż wniosek o udział opiekuna – art. 78 § 1 k.p.a. obowiązuje także tu.

Gdy zespół odmówi

Jeśli zespół wyznaczy posiedzenie w siedzibie mimo zaświadczenia, odpisz od razu, że stawiennictwo jest niemożliwe, powołaj § 8 ust. 3 i ponów wniosek. Jeśli osoba nie stawi się, w ciągu 14 dni usprawiedliw nieobecność (§ 7 ust. 6) – wzór. Gdy zespół mimo to wyda orzeczenie niekorzystne, w odwołaniu do WZON podnieś zarzut, że nie zbadano osoby w miejscu pobytu i nie zebrano pełnego materiału dowodowego (§ 33 pkt 1 rozporządzenia, art. 77 § 1 k.p.a.).

• Podaj telefon opiekuna i dni, w których ktoś jest w domu.
• Przygotuj dokumenty w jednym miejscu, listę leków i sprzętu.
• Nie sprzątaj „pod komisję” sprzętu, pampersów, podkładów – one pokazują rzeczywistość.
• Zapisz, kto przyszedł, ile trwało badanie i o co pytano. Przyda się w odwołaniu.

Gdy nie możesz przyjść w wyznaczonym dniu

Jeśli nie stawisz się na posiedzeniu, sprawa zostaje pozostawiona bez rozpoznania (§ 7 ust. 5 rozporządzenia). Usprawiedliw nieobecność w 14 dni od dnia posiedzenia – ważne przyczyny lub zdarzenia losowe, najlepiej z zaświadczeniem lekarskim – a przewodniczący wyznaczy nowy termin (§ 7 ust. 6). Trzykrotne niestawienie się, nawet usprawiedliwione, kończy się pozostawieniem sprawy bez rozpoznania (§ 7 ust. 7) – dlatego przy przewlekłej chorobie od razu wnoś o badanie w domu. Wzór usprawiedliwienia.

Źródła

• Rozporządzenie w sprawie orzekania (t.j. Dz.U. 2026 poz. 677), § 7, 8, 10, 17, 33
• Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1691), art. 77, 78