Dział spadku – jak podzielić majątek między spadkobierców
Po stwierdzeniu nabycia spadku spadkobiercy są współwłaścicielami wszystkiego w ułamkach. Dopiero dział spadku mówi, kto dostaje mieszkanie, a kto samochód i ile ma komu dopłacić.
Wspólność do czasu działu
Do wspólności majątku spadkowego stosuje się przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych (art. 1035 k.c.). W praktyce:
- każdy może korzystać z rzeczy wspólnych, ale nie może wyłączać innych,
- zwykły zarząd – większość udziałów, czynności przekraczające zwykły zarząd (sprzedaż całego mieszkania) – zgoda wszystkich,
- rozporządzenie udziałem w konkretnej rzeczy (np. ½ udziału w samochodzie) wymaga zgody pozostałych spadkobierców – inaczej jest bezskuteczne w zakresie, w jakim narusza ich prawa przy dziale (art. 1036 k.c.),
- za długi spadkowe odpowiadacie solidarnie (art. 1034 § 1 k.c.).
Umowny dział spadku
Dział może nastąpić umową wszystkich spadkobierców (art. 1037 § 1 k.c.). Forma:
- w spadku jest nieruchomość (także spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu) – akt notarialny (§ 2),
- jest przedsiębiorstwo – forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi, a gdy w przedsiębiorstwie jest nieruchomość – akt notarialny (§ 3),
- same ruchomości i pieniądze – dowolna forma, ale zrób to na piśmie.
Umowa może objąć cały spadek albo jego część (art. 1038 § 2 k.c.). Taksa notarialna zależy od wartości przedmiotu umowy – zapytaj notariusza o wyliczenie przed spotkaniem.
Sądowy dział spadku
Gdy nie ma zgody, każdy spadkobierca może złożyć wniosek o dział spadku do sądu spadku. Opłata (art. 51 u.k.s.c.):
- 500 zł od wniosku,
- 300 zł, gdy wniosek zawiera zgodny projekt działu,
- z jednoczesnym zniesieniem współwłasności – 1000 zł albo 600 zł przy zgodnym projekcie.
Sądowy dział powinien objąć cały spadek, chyba że są ważne powody, by ograniczyć go do części (art. 1038 § 1 k.c.). Sąd może:
- podzielić rzecz fizycznie (np. działkę),
- przyznać rzecz jednemu spadkobiercy ze spłatą pozostałych,
- zarządzić sprzedaż i podział pieniędzy.
Spłaty i dopłaty sąd może rozłożyć na raty – łącznie do 10 lat (art. 212 § 3 k.c. w zw. z art. 1035 k.c.). W sprawie rozlicza się także nakłady, pożytki (np. czynsz z najmu) i darowizny podlegające zaliczeniu na schedę.
Postanowienie można zaskarżyć apelacją; w sprawach o dział skarga kasacyjna przysługuje dopiero przy wartości przedmiotu zaskarżenia co najmniej 150 000 zł (art. 519¹ § 4 pkt 4 k.p.c.).
Zaliczenie darowizn
Przy dziedziczeniu ustawowym zstępni (oraz zstępni i małżonek) zaliczają na schedę darowizny i zapisy windykacyjne otrzymane od zmarłego, chyba że zmarły zwolnił z tego obowiązku (art. 1039 § 1 k.c.). Zmarły mógł też nałożyć ten obowiązek na innego spadkobiercę ustawowego (§ 2). Gdy darowizna przekracza schedę, nie zwraca się nadwyżki (art. 1040 k.c.).
Długi po dziale
Od chwili działu każdy odpowiada za długi spadkowe według wielkości udziału (art. 1034 § 2 k.c.). Dział nie zmienia tego, z jakim ograniczeniem przyjęliście spadek.
Podatki przy dziale
- PIT – dział spadku do wysokości Twojego udziału nie jest ani nabyciem, ani odpłatnym zbyciem (art. 10 ust. 7 ustawy o PIT). Dostajesz mieszkanie zamiast ½ udziału i spłacasz brata? Część nabyta ponad Twój udział za spłatę to nabycie z datą działu – dla niej 5 lat liczy się od nowa. Szczegóły: sprzedaż mieszkania ze spadku.
- Podatek od spadków – rozliczasz nabycie spadku według udziałów, nie dział. Nieodpłatny dział (bez spłat), w którym ktoś dostaje więcej niż udział, może być potraktowany jako nieodpłatne zniesienie współwłasności – sprawdź to przed podpisaniem.
- PCC – dział spadku podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych w części dotyczącej spłat lub dopłat, czyli od wartości tego, co nabywasz ponad swój udział. Przy umowie u notariusza to on pobiera podatek – poproś o wyliczenie przed spotkaniem.
Jak się przygotować
- Zestaw majątek i wycenę (operat rzeczoznawcy przy nieruchomości przyda się także w sądzie).
- Zestaw długi i kto co spłacił po śmierci (podatki od nieruchomości, czynsz) – to też rozliczenia.
- Spróbujcie mediacji – ugoda przed mediatorem zatwierdzona przez sąd jest tańsza i szybsza niż wieloletni spór.
Spadkobierca z niepełnosprawnością intelektualną, chorobą psychiczną albo demencją? W sprawie o zgodę sądu, o stwierdzenie nabycia spadku i u notariusza wnieś o jego wysłuchanie w miejscu pobytu i o udział bliskiej osoby, która się nim opiekuje – jako uczestnika albo świadka. Gdy osoba nie jest w stanie złożyć oświadczenia, a trzeba odrzucić spadek, potrzebny jest przedstawiciel: opiekun albo kurator.
Czytaj dalej
Sąd odmówił zgody na odrzucenie spadku za dziecko, nie zatwierdził uchylenia się, stwierdził nabycie spadku niezgodnie z prawdą? Nie czekaj. Wniosek o uzasadnienie: tydzień od ogłoszenia (od doręczenia – gdy postanowienie zapadło na posiedzeniu niejawnym). Apelacja: 2 tygodnie (lub 3 tygodnie, jeśli sąd w pouczeniu wskaże przedłużony termin uzasadnienia – art. 369 § 1 i § 1¹ w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, przez sąd, który je wydał. Postanowienie referendarza – skarga w tydzień. W sprawach spadkowych od postanowienia sądu II instancji przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego – 2 miesiące, przez adwokata lub radcę (art. 519¹ § 1 i art. 398⁵ k.p.c.; nie w sprawach o spis inwentarza i zabezpieczenie spadku). Prawomocne stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia można zmienić w osobnym postępowaniu (art. 679 k.p.c.). Komornik ściąga dług zmarłego mimo odrzucenia – powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.). Policz termin · przygotuj pismo.
Narzędzia: co zrobić po śmierci bliskiego – lista zadań z datami · kalkulator terminów spadkowych · generator pism. Działają w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.