Jak sprawdzić długi zmarłego
Nie ma jednego rejestru długów zmarłego. Masz za to 6 miesięcy i kilkanaście miejsc do sprawdzenia. Zacznij od razu – brak staranności w szukaniu długów zamyka później drogę do odrzucenia spadku po terminie.
Dlaczego staranność ma znaczenie
Jeśli przegapisz termin, a potem wyjdą długi, sąd może zatwierdzić uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie – pod warunkiem wykazania, że brak wiedzy o długach był usprawiedliwiony okolicznościami i nie wynikał z braku należytej staranności w ustalaniu stanu spadku (SN, IV CSK 304/14). Notuj więc, gdzie pytałeś i kiedy. Zachowaj kopie pism i odpowiedzi.
1. Dokumenty w domu
- Korespondencja: wezwania do zapłaty, listy od firm windykacyjnych, awiza z sądu, nakazy zapłaty, pisma od komornika.
- Umowy: kredytowe, pożyczki, leasingi, karty kredytowe, poręczenia, umowy o abonament.
- Wyciągi bankowe: stałe zlecenia i polecenia zapłaty pokażą raty i pożyczki. Nie wypłacaj nic z konta zmarłego – wystarczy wgląd.
- Telefon i e-mail: SMS-y z przypomnieniami o ratach, aplikacje firm pożyczkowych.
2. Banki
Zapytaj banki zmarłego (z aktem zgonu) o: rachunki, kredyty, karty, debety, ubezpieczenie kredytu na wypadek śmierci. To ostatnie bywa kluczowe – kredyt może spłacić ubezpieczyciel. Przed uzyskaniem dokumentu dziedziczenia bank może udzielić tylko części informacji – poproś o to, co może przekazać, a odmowę zachowaj jako dowód staranności.
3. Nieruchomości – księga wieczysta
Przeglądarka ksiąg wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości (ekw.ms.gov.pl) jest bezpłatna. Dział IV pokaże hipoteki, dział III – m.in. wzmianki o egzekucji. Numer księgi znajdziesz w akcie notarialnym, w rachunku podatku od nieruchomości albo uzyskasz go w sądzie wieczystoksięgowym.
4. Rejestry publiczne
- Krajowy Rejestr Zadłużonych (krz.gov.pl) – upadłość konsumencka, restrukturyzacja.
- CEIDG – czy zmarły prowadził jednoosobową działalność. Wtedy pytaj też o długi firmowe: ZUS, urząd skarbowy, kontrahentów.
- KRS – czy był członkiem zarządu spółki z o.o. (odpowiedzialność za długi spółki – art. 299 k.s.h.) albo wspólnikiem spółki osobowej.
5. Urzędy
- ZUS – zaległe składki (przy działalności), nienależnie pobrane świadczenia, które ZUS może chcieć odzyskać.
- Urząd skarbowy – zaległości podatkowe, PIT za ostatni rok.
- Gmina – podatek od nieruchomości, opłaty za odpady.
- Ośrodek pomocy społecznej / fundusz alimentacyjny – zwrot świadczeń, opłata za dom pomocy społecznej.
6. Mieszkanie i media
Spółdzielnia lub wspólnota (czynsz), dostawcy prądu, gazu, internetu, telefonu. Te długi bywają drobne, ale z odsetkami i kosztami windykacji rosną.
7. Biura informacji gospodarczej i kredytowej
BIK, KRD, BIG InfoMonitor, ERIF – mogą mieć dane o kredytach i zaległościach zmarłego. Zasady udostępniania danych osoby zmarłej różnią się między biurami i często wymagają dokumentu potwierdzającego, że jesteś spadkobiercą albo osobą bliską. Zapytaj każde biuro, jakich dokumentów wymaga; brak odpowiedzi też zachowaj.
8. Sądy i komornik
- Jeśli znasz sygnaturę sprawy lub komornika – zapytaj o stan zadłużenia.
- Sprawy z e-sądu (EPU) i nakazy zapłaty przychodziły na adres zmarłego – sprawdź skrzynkę i awiza.
9. Spis inwentarza – komornik szuka za Ciebie
Gdy po tym wszystkim nadal nie wiesz, złóż wniosek o spis inwentarza do sądu spadku (opłata 100 zł) albo bezpośrednio do komornika (art. 637¹ k.p.c.). Komornik z urzędu ustala przedmioty należące do spadku i długi spadkowe (art. 638⁸ § 3 k.p.c.). To też najmocniejszy dowód Twojej staranności. Wzór: wniosek o spis inwentarza. Więcej: spis i wykaz inwentarza.
Zostało mało czasu
Jeśli do końca 6 miesięcy zostały dni, a obraz jest niepełny:
- dowody na długi bez majątku → odrzuć spadek,
- jest majątek, długi nieznane → pozwól na przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza i od razu złóż wykaz lub wniosek o spis,
- dzieci → pamiętaj, że po Twoim odrzuceniu spadek przejdą one.
Czego nie robić
- Nie spłacaj „drobnych” długów w trakcie sprawdzania – możesz utrudnić sobie rozliczenie z pozostałymi wierzycielami (art. 1032 k.c.).
- Nie podpisuj uznania długu ani ugody.
- Nie ufaj telefonom windykatorów, że „musisz zapłacić, bo jesteś synem”. Do przyjęcia spadku odpowiadasz tylko spadkiem (art. 1030 k.c.).
Czytaj dalej
Sąd odmówił zgody na odrzucenie spadku za dziecko, nie zatwierdził uchylenia się, stwierdził nabycie spadku niezgodnie z prawdą? Nie czekaj. Wniosek o uzasadnienie: tydzień od ogłoszenia (od doręczenia – gdy postanowienie zapadło na posiedzeniu niejawnym). Apelacja: 2 tygodnie (lub 3 tygodnie, jeśli sąd w pouczeniu wskaże przedłużony termin uzasadnienia – art. 369 § 1 i § 1¹ w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, przez sąd, który je wydał. Postanowienie referendarza – skarga w tydzień. W sprawach spadkowych od postanowienia sądu II instancji przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego – 2 miesiące, przez adwokata lub radcę (art. 519¹ § 1 i art. 398⁵ k.p.c.; nie w sprawach o spis inwentarza i zabezpieczenie spadku). Prawomocne stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia można zmienić w osobnym postępowaniu (art. 679 k.p.c.). Komornik ściąga dług zmarłego mimo odrzucenia – powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.). Policz termin · przygotuj pismo.
Narzędzia: co zrobić po śmierci bliskiego – lista zadań z datami · kalkulator terminów spadkowych · generator pism. Działają w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.