Kto dziedziczy, gdy nie ma testamentu – kolejność i udziały
Bez testamentu spadek dzieli kodeks cywilny. Kolejność jest sztywna – dalsza rodzina dziedziczy dopiero wtedy, gdy nie ma bliższej albo bliższa odrzuci spadek. To ważne dla długów: odrzucenie przesuwa spadek na kolejne osoby.
Pierwsza kolejność: dzieci i małżonek
Dzieci zmarłego i jego małżonek dziedziczą w częściach równych, ale małżonek dostaje co najmniej 1/4 (art. 931 § 1 k.c.).
- Małżonek i 1 dziecko → po 1/2.
- Małżonek i 2 dzieci → po 1/3.
- Małżonek i 4 dzieci → małżonek 1/4, każde dziecko 3/16.
Uwaga: w spadek wchodzi tylko majątek zmarłego. Jeśli małżonkowie mieli wspólność majątkową, najpierw połowa wspólnego majątku należy do żyjącego małżonka, a dziedziczy się drugą połowę.
Wnuki dziedziczą w miejsce swojego rodzica, jeśli ten nie dożył otwarcia spadku (art. 931 § 2 k.c.) albo spadek odrzucił (art. 1020 k.c.). Udział rodzica dzielą po równo.
Druga kolejność: małżonek i rodzice
Gdy zmarły nie miał dzieci ani wnuków, dziedziczą małżonek i rodzice (art. 932 k.c.). Każdy z rodziców obok małżonka dostaje 1/4, małżonek – 1/2. Bez małżonka – rodzice po połowie.
Jeśli jeden z rodziców nie żyje, jego część przechodzi na rodzeństwo zmarłego, a gdy brat lub siostra też nie żyje – na ich dzieci (art. 932 § 4–5 k.c.).
Gdy nie ma zstępnych, rodziców ani rodzeństwa
- Bez zstępnych, rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych: małżonek dziedziczy całość (art. 933 § 2 k.c.).
- Bez małżonka – dziadkowie, a w miejsce zmarłego dziadka jego dzieci i wnuki, czyli ciocie, wujkowie i kuzyni (art. 934 k.c.).
- Dalej – pasierbowie, jeśli żaden z ich rodziców nie dożył otwarcia spadku (art. 934¹ k.c.).
- Na końcu – gmina ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego, a gdy nie da się go ustalić albo było za granicą – Skarb Państwa (art. 935 k.c.). Gmina i Skarb Państwa nie mogą odrzucić spadku i przyjmują go z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1023 k.c.).
Co zmienia odrzucenie spadku
Kto odrzuca spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.). Jego udział przechodzi na jego dzieci, a gdy ich nie ma – na pozostałe osoby z tej samej kolejności albo na kolejną grupę.
Przykład: ojciec zostawia długi. Żona i dwoje dzieci odrzucają spadek. Spadek przechodzi na wnuki – niepełnoletnie dzieci tych dzieci. Rodzice muszą odrzucić spadek także w ich imieniu (jak). Gdy wszyscy zstępni odrzucą, dziedziczą rodzice zmarłego, potem rodzeństwo, potem dalsi krewni – każdy ma swoje 6 miesięcy od dnia, w którym się o tym dowiedział.
Dlatego przy długach uprzedź rodzinę: każdy kolejny krewny dostanie wezwanie i musi sam odrzucić spadek.
Kto jest wyłączony z dziedziczenia
- Małżonek w separacji nie dziedziczy (art. 935¹ k.c.).
- Małżonek nie dziedziczy, jeśli zmarły wystąpił o rozwód lub separację z winy małżonka, a żądanie było uzasadnione – na wniosek innego spadkobiercy, w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o otwarciu spadku, nie później niż rok od otwarcia (art. 940 k.c.).
- Sąd może uznać kogoś za niegodnego (np. umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko zmarłemu, ukrycie lub podrobienie testamentu, uporczywe uchylanie się od alimentów ustalonych przez sąd albo od opieki nad zmarłym) – art. 928 k.c.
- Kto zawarł u notariusza umowę o zrzeczenie się dziedziczenia, nie dziedziczy (art. 1048–1049 k.c.).
Testament zmienia wszystko – poza zachowkiem
Jeśli jest testament, dziedziczą wskazane w nim osoby. Najbliżsi pominięci w testamencie – zstępni, małżonek, rodzice – mają prawo do zachowku: połowy, a w niektórych przypadkach 2/3 udziału ustawowego.
Jak to udowodnić
Krąg spadkobierców i udziały wpisze notariusz w akcie poświadczenia dziedziczenia albo sąd w postanowieniu. Przygotuj odpisy aktów stanu cywilnego: aktu zgonu, aktów urodzenia dzieci, aktu małżeństwa, a przy dalszej rodzinie – całego łańcucha pokrewieństwa.
Najczęstsze pytania
Czy rodzeństwo dziedziczy, gdy są dzieci? Nie. Rodzeństwo dziedziczy dopiero, gdy zmarły nie miał zstępnych.
Czy partner bez ślubu dziedziczy? Z ustawy – nie. Tylko z testamentu albo przez zapis.
Czy pasierb dziedziczy? Z ustawy dopiero w ostatniej kolejności, przed gminą (art. 934¹ k.c.). Podatkowo jest jednak w grupie zerowej.
Czytaj dalej
Sąd odmówił zgody na odrzucenie spadku za dziecko, nie zatwierdził uchylenia się, stwierdził nabycie spadku niezgodnie z prawdą? Nie czekaj. Wniosek o uzasadnienie: tydzień od ogłoszenia (od doręczenia – gdy postanowienie zapadło na posiedzeniu niejawnym). Apelacja: 2 tygodnie (lub 3 tygodnie, jeśli sąd w pouczeniu wskaże przedłużony termin uzasadnienia – art. 369 § 1 i § 1¹ w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, przez sąd, który je wydał. Postanowienie referendarza – skarga w tydzień. W sprawach spadkowych od postanowienia sądu II instancji przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego – 2 miesiące, przez adwokata lub radcę (art. 519¹ § 1 i art. 398⁵ k.p.c.; nie w sprawach o spis inwentarza i zabezpieczenie spadku). Prawomocne stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia można zmienić w osobnym postępowaniu (art. 679 k.p.c.). Komornik ściąga dług zmarłego mimo odrzucenia – powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.). Policz termin · przygotuj pismo.
Narzędzia: co zrobić po śmierci bliskiego – lista zadań z datami · kalkulator terminów spadkowych · generator pism. Działają w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.