Pierwsze kroki · Opublikowano: 3.11.2026 · Zaktualizowano: 5.11.2026 · Stan prawny: 3.11.2026

Co zrobić po śmierci bliskiego – formalności krok po kroku

Po śmierci bliskiej osoby nikt nie daje listy spraw do załatwienia. Oto ona – w kolejności, z terminami, których nie wolno przegapić. Najważniejszy jest jeden: 6 miesięcy na decyzję, czy przyjmujesz spadek.

Najpierw: nie podpisuj niczego w sprawie długów

Zanim cokolwiek zrobisz – nie płać długów zmarłego i nie podpisuj ugód z wierzycielami. Do czasu przyjęcia spadku za długi odpowiada się tylko spadkiem, nie własnym majątkiem (art. 1030 k.c.). Spłacając dług w pierwszych tygodniach, możesz stracić pieniądze, których potem nie odzyskasz, i utrudnić sobie decyzję.

Wygodnie ułożysz wszystko w kwestionariuszu „Co zrobić po śmierci bliskiego” – poda Ci daty i plik do kalendarza.

Pierwsze dni

1. Akt zgonu. Zgon rejestruje urząd stanu cywilnego na podstawie karty zgonu – często robi to zakład pogrzebowy. Weź kilka odpisów skróconych: bank, ZUS, notariusz, sąd i urząd skarbowy będą chciały swoje.
2. Testament. Jeśli masz testament odręczny, musisz złożyć go w sądzie spadku albo u notariusza, gdy dowiesz się o śmierci (art. 646 § 1 k.p.c.). Notariusz otworzy go i ogłosi – do 4.11.2026 r. maksymalna stawka taksy wynosiła 50 zł netto, a od 5.11.2026 r. wynosi do 100 zł netto + VAT.
3. Bank. Pokaż fakturę za pogrzeb – bank wypłaci z konta zmarłego koszty pogrzebu osobie, która je poniosła, nawet gdy nie jest spadkobiercą (art. 55 Prawa bankowego). Zapytaj też o dyspozycję wkładem na wypadek śmierci – te pieniądze nie wchodzą do spadku (art. 56).

Do 12 miesięcy: ZUS

• Zasiłek pogrzebowy – 7000 zł dla członka rodziny, który zapłacił za pogrzeb, jeśli zmarły zmarł od 1 stycznia 2026 r. Podstawowy termin na wniosek Z-12 to 12 miesięcy od dnia śmierci (art. 81 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Ustawa przewiduje wyjątki: jeśli zgłoszenie wniosku w tym terminie było niemożliwe z powodu późniejszego odnalezienia zwłok lub zidentyfikowania osoby zmarłej albo innych przyczyn całkowicie niezależnych od uprawnionego, termin wynosi 12 miesięcy od dnia pogrzebu (art. 81 ust. 2; wymagany dokument potwierdzający okoliczności). Ponadto w razie przeszkody wynikającej z działań wojennych w Ukrainie ZUS przyjmuje wnioski w terminie 3 miesięcy od ustania przyczyny.
• Niewypłacona emerytura lub renta należna zmarłemu do dnia śmierci – dostaje ją małżonek i dzieci (najpierw ci, którzy mieszkali ze zmarłym). Też 12 miesięcy (art. 136 tej ustawy). To nie jest część spadku.
• Renta rodzinna – jeśli zmarły Cię utrzymywał albo jesteś wdową lub wdowcem, sprawdź warunki w ZUS.

Szczegóły: pieniądze zmarłego – bank, ZUS, zasiłek.

Do 6 miesięcy: decyzja o spadku

Masz sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się, że dziedziczysz (art. 1015 § 1 k.c.). Dla dzieci i małżonka to zwykle dzień śmierci. Dla wnuka, którego rodzic odrzucił spadek – dzień, w którym dowiedział się o tym odrzuceniu.

• Nic nie robisz → przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza: za długi odpowiadasz tylko do wartości tego, co dostałeś (art. 1015 § 2 i 1031 § 2 k.c.).
• Długi większe niż majątek → odrzuć spadek u notariusza albo w sądzie. Wystarczy, że przed upływem terminu złożysz wniosek w sądzie.
• Masz niepełnoletnie dzieci → spadek po Twoim odrzuceniu przechodzi na nie. Odrzuć za nie od razu, najlepiej tego samego dnia u tego samego notariusza.

Jak to sprawdzić: jak sprawdzić długi zmarłego.

Po 6 miesiącach: dokument, że jesteś spadkobiercą

Bank, księga wieczysta, wydział komunikacji i kupujący mieszkanie będą chcieli dowodu (art. 1027 k.c.):

• akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza – gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni i mogą się stawić lub potwierdzić projekt protokołu; jednego dnia,
• postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z sądu – przy sporze, braku kontaktu z kimś z rodziny albo wątpliwym testamencie; opłata 100 zł.

Przed upływem 6 miesięcy od śmierci ani notariusz, ani sąd nie stwierdzą dziedziczenia, chyba że wszyscy znani spadkobiercy już złożyli oświadczenia (art. 1026 k.c.). Porównanie: notariusz czy sąd.

Do 6 miesięcy od dokumentu: urząd skarbowy

Małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha nie płacą podatku, jeśli w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia postanowienia albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia złożą SD-Z2 (art. 4a ust. 1 i 1a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Spóźnienie bez Twojej winy? Od 7 stycznia 2026 r. urząd może przywrócić termin. Więcej: SD-Z2 krok po kroku.

Dalsza rodzina płaci podatek według grup – ile.

Potem: podział i sprzedaż

• Kilku spadkobierców → majątek jest wspólny do działu spadku. Do tego czasu za długi odpowiadacie solidarnie (art. 1034 § 1 k.c.).
• Sprzedaż mieszkania → podatek dochodowy liczy się od daty nabycia przez zmarłego (art. 10 ust. 5 ustawy o PIT). Sprawdź, kiedy sprzedać bez PIT.
• Zostałeś pominięty w testamencie → zachowek – roszczenie przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu (koniec terminu przypada na koniec roku kalendarzowego z art. 118 zd. 2 k.c., ale data rocznicy to bezpieczne wcześniejsze przypomnienie).

Najczęstsze błędy

• Czekanie z decyzją do 6. miesiąca – notariusz może nie mieć terminu. Ratuje wniosek złożony w sądzie przed końcem terminu.
• Odrzucenie spadku tylko za siebie – i zapomnienie o dzieciach.
• Spłacanie długów zmarłego „z grzeczności” przed decyzją.
• Brak SD-Z2 po akcie poświadczenia dziedziczenia – i potem podatek jak dla obcej osoby z I grupy.