Pieniądze zmarłego: bank, zasiłek pogrzebowy i niewypłacona emerytura
Część pieniędzy po zmarłym dostaniesz bez czekania na spadek – i bez ryzyka, że przyjmiesz długi. Trzeba tylko wiedzieć, o co prosić i w jakim terminie.
Zasiłek pogrzebowy – 7000 zł
Jeśli zmarły zmarł od 1 stycznia 2026 r., zasiłek pogrzebowy z ZUS wynosi 7000 zł (art. 80 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu nadanym ustawą z 9 maja 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 718 – dla zgonów od 1.01.2026 r.; informacja na zus.pl). Dostaje go:
- członek rodziny, który zapłacił za pogrzeb – cała kwota, niezależnie od tego, ile kosztował pogrzeb,
- inna osoba lub instytucja (np. sąsiad, pracodawca, gmina, dom pomocy społecznej) – zwrot udokumentowanych kosztów, nie więcej niż 7000 zł (art. 79).
Termin: podstawowy termin to 12 miesięcy od dnia śmierci (art. 81 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Ustawa przewiduje jednak wyjątki: jeżeli zgłoszenie wniosku w tym terminie było niemożliwe z powodu późniejszego odnalezienia zwłok lub zidentyfikowania zmarłego albo z innych przyczyn całkowicie niezależnych od uprawnionego, prawo do zasiłku wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia pogrzebu – pod warunkiem dołączenia zaświadczenia potwierdzającego te okoliczności (art. 81 ust. 2). Ponadto w razie niemożności złożenia wniosku z powodu wojny w Ukrainie ZUS stosuje odrębny termin 3 miesięcy od ustania przyczyny. Wniosek to Z-12 – złożysz go w placówce, pocztą albo przez eZUS. Dołącz odpis aktu zgonu i fakturę za pogrzeb. Częstym kłopotem jest faktura wystawiona na zakład pogrzebowy albo na inną osobę niż ta, która płaciła – poproś o fakturę na siebie od razu.
Zakłady pogrzebowe często proponują, że same rozliczą zasiłek z ZUS. Przeczytaj wtedy dokładnie, co podpisujesz i komu ZUS wypłaci pieniądze.
Komornik a zasiłek. Pieniądze wypłacone w związku ze śmiercią na pokrycie kosztów pogrzebu podlegają egzekucji tylko na zaspokojenie tych kosztów (art. 832 k.p.c.). Jeśli komornik zajął zasiłek na Twoim koncie z powodu Twoich długów – złóż skargę na czynność komornika w tydzień.
Niewypłacona emerytura lub renta
Świadczenie należne zmarłemu do dnia śmierci (np. emerytura za miesiąc śmierci, jeśli przyszła po śmierci i została zwrócona) nie wchodzi do spadku. ZUS wypłaca je kolejno: małżonkowi i dzieciom, z którymi zmarły prowadził wspólne gospodarstwo domowe; gdy ich nie ma – małżonkowi i dzieciom, którzy mieszkali osobno; dalej – innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub pozostającym na utrzymaniu zmarłego (art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Dotyczy to świadczeń, o które zmarły złożył wniosek. Roszczenie wygasa po 12 miesiącach od śmierci.
Uwaga: emerytura wpłacona na konto po śmierci za kolejny miesiąc nie należy się nikomu – ZUS zażąda zwrotu od banku. Nie wypłacaj jej kartą zmarłego.
Bank: co wypłaci od razu
Do czasu uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia albo postanowienia sądu bank nie wypłaci spadkobiercom pieniędzy z konta. Są dwa wyjątki z Prawa bankowego.
Koszty pogrzebu – art. 55
Bank wypłaca z rachunku zmarłego kwotę wydatków na pogrzeb osobie, która przedstawi rachunki – w wysokości odpowiadającej zwyczajom przyjętym w danym środowisku i w granicach środków na koncie. Ta osoba nie musi być spadkobiercą. Kwota wypłacona przez bank pomniejsza wkład, czyli spadek. Zasiłek pogrzebowy z ZUS przysługuje niezależnie od tego.
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci – art. 56
Posiadacz rachunku mógł polecić bankowi wypłatę po swojej śmierci określonej kwoty małżonkowi, wstępnym (rodzicom, dziadkom), zstępnym (dzieciom, wnukom) lub rodzeństwu – łącznie do 20-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Ta kwota nie należy do spadku. Wypłata nie oznacza przyjęcia spadku i nie przechodzi na nią odpowiedzialność za długi.
Podatek: choć te pieniądze nie są spadkiem, ich nabycie podlega podatkowi od spadków i darowizn, a obowiązek powstaje z chwilą śmierci (art. 1 ust. 2 i art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Najbliżsi (grupa zerowa) są zwolnieni, jeśli zgłoszą je na SD-Z2 w 6 miesięcy od śmierci – chyba że wszystko otrzymane od zmarłego w ciągu 5 lat nie przekracza 36 120 zł.
Zapytaj bank wprost: „Czy zmarły złożył dyspozycję wkładem na wypadek śmierci i na czyją rzecz?”.
Czego nie robić
- Nie wypłacaj pieniędzy kartą lub przez bankowość zmarłego. Pełnomocnictwo do rachunku wygasa z chwilą śmierci. Takie wypłaty mogą być potem uznane za rozporządzenie spadkiem i zakwestionowane przez innych spadkobierców lub wierzycieli.
- Nie spłacaj kredytów zmarłego z własnych pieniędzy przed decyzją o spadku – zob. długi spadkowe.
- Nie sprzedawaj samochodu ani rzeczy zmarłego przed decyzją. Jeśli chcesz odrzucić spadek, rozporządzanie majątkiem zmarłego jest ryzykowne dowodowo.
Pieniądze z ubezpieczenia na życie
Świadczenie z polisy na życie dla wskazanego uposażonego nie wchodzi do spadku – dostaniesz je także po odrzuceniu spadku. Zgłoś szkodę do ubezpieczyciela. Sprawdź też ubezpieczenia grupowe w pracy zmarłego i ubezpieczenie kredytu.
Pozostałe konto i lokaty
Resztę środków bank wypłaci spadkobiercom po przedstawieniu zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia albo prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Przy kilku spadkobiercach bank wypłaca według udziałów albo za zgodą wszystkich – zależnie od regulaminu.
Jeśli ZUS lub bank odmawia
Odmowa zasiłku pogrzebowego to decyzja ZUS – możesz się od niej odwołać do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (w I instancji do sądu rejonowego – art. 477⁸ § 2 pkt 1 k.p.c.) za pośrednictwem ZUS w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Odmowę banku zakwestionujesz reklamacją, a potem skargą do Rzecznika Finansowego.
Czytaj dalej
Sąd odmówił zgody na odrzucenie spadku za dziecko, nie zatwierdził uchylenia się, stwierdził nabycie spadku niezgodnie z prawdą? Nie czekaj. Wniosek o uzasadnienie: tydzień od ogłoszenia (od doręczenia – gdy postanowienie zapadło na posiedzeniu niejawnym). Apelacja: 2 tygodnie (lub 3 tygodnie, jeśli sąd w pouczeniu wskaże przedłużony termin uzasadnienia – art. 369 § 1 i § 1¹ w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, przez sąd, który je wydał. Postanowienie referendarza – skarga w tydzień. W sprawach spadkowych od postanowienia sądu II instancji przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego – 2 miesiące, przez adwokata lub radcę (art. 519¹ § 1 i art. 398⁵ k.p.c.; nie w sprawach o spis inwentarza i zabezpieczenie spadku). Prawomocne stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia można zmienić w osobnym postępowaniu (art. 679 k.p.c.). Komornik ściąga dług zmarłego mimo odrzucenia – powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.). Policz termin · przygotuj pismo.
Narzędzia: co zrobić po śmierci bliskiego – lista zadań z datami · kalkulator terminów spadkowych · generator pism. Działają w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.