Przedstawiciel ustawowy, opiekun prawny, kurator, pełnomocnik – kto jest kim
W urzędzie, banku i szpitalu słyszysz różne nazwy, a od nich zależy, co możesz zrobić za bliskiego. Ta tabela wyjaśnia je raz na zawsze.
Krótko
Przedstawiciel ustawowy to osoba, która działa w imieniu innej z mocy ustawy albo postanowienia sądu, a nie dlatego, że reprezentowany ją upoważnił. Dla dorosłych przedstawicielem ustawowym jest:
- opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie – zawsze (art. 98 § 1 w zw. z art. 155 § 2 i art. 175 k.r.o.),
- kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo – tylko w zakresie, w jakim sąd go do tego powołał (art. 181 § 1 k.r.o.),
- kurator z art. 183 k.r.o. – tylko jeśli sąd przyznał mu prawo reprezentacji.
Tabela
| Kto | Skąd jego władza | Co może | Czego nie może |
|---|---|---|---|
| opiekun prawny | postanowienie sądu po ubezwłasnowolnieniu całkowitym | reprezentuje we wszystkich sprawach, zarządza majątkiem | ważnych spraw bez zezwolenia sądu (sprzedaż, spadek, DPS) |
| kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej | postanowienie sądu | wyraża zgodę na ważniejsze czynności; reprezentuje i zarządza, jeśli sąd tak postanowi | decydować za osobę w drobnych sprawach – te osoba załatwia sama |
| kurator osoby niepełnosprawnej (art. 183 k.r.o.) | wniosek samej osoby i postanowienie sądu | pomaga w sprawach wskazanych przez sąd; reprezentuje tylko jeśli sąd tak postanowi | odbierać zdolności – osoba zachowuje pełną zdolność |
| doradca tymczasowy | postanowienie sądu w toku sprawy o ubezwłasnowolnienie | jak kurator częściowo ubezwłasnowolnionego – na czas sprawy | działać po zakończeniu sprawy |
| pełnomocnik | umowa/oświadczenie mocodawcy | to, co wpisano w pełnomocnictwie | działać, gdy mocodawca je odwoła; czynności „osobistych” (np. testament) |
| opiekun faktyczny | sam fakt stałej opieki | zgoda na badanie osoby niezdolnej do świadomej zgody (art. 32 ust. 3 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty) | podpisywać umów, odbierać pieniędzy, zgadzać się na operację |
Opiekun prawny a przedstawiciel ustawowy
Każdy opiekun prawny osoby dorosłej jest jej przedstawicielem ustawowym. Ale nie każdy przedstawiciel ustawowy jest opiekunem – przedstawicielami ustawowymi są też rodzice małoletniego i kuratorzy z prawem reprezentacji. W dokumentach z banku czy ZUS „przedstawiciel ustawowy” oznacza po prostu osobę, która ma postanowienie sądu uprawniające ją do działania.
Co pokazać w urzędzie
- postanowienie o ustanowieniu opiekuna/kuratora ze stwierdzeniem prawomocności,
- w części sądów – zaświadczenie o pełnieniu funkcji (zapytaj w sądzie opiekuńczym),
- swój dowód osobisty.
Przedstawiciel ustawowy pacjenta
Zgodę na leczenie osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej wyraża przedstawiciel ustawowy, a jeśli podopieczny może z rozeznaniem wypowiedzieć opinię – także on (art. 32 ust. 4 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Przedstawiciel ma prawo do informacji o stanie zdrowia i dostępu do dokumentacji (art. 9 ust. 2 i art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta). Szczegóły: zgoda na leczenie.
Nie chcesz ubezwłasnowolnienia?
Jeśli bliski jeszcze może podpisać – pełnomocnictwo da Ci większość tego, co ma opiekun, bez sądu. Sprawdź w kwestionariuszu, co wystarczy w Twojej sytuacji.
Osoba z niepełnosprawnością intelektualną, chorobą psychiczną albo demencją? Złóż wniosek o przesłuchanie bliskiego, który zna jej codzienne funkcjonowanie – jako wnioskodawcy albo świadka – i o jego obecność przy wysłuchaniu, jeśli pomaga to osobie się porozumieć. Biegli i sąd widzą człowieka przez kwadrans; opiekun widzi go codziennie.
Czytaj dalej
Sąd ubezwłasnowolnił wbrew woli, oddalił wniosek albo odmówił zgody? Nie czekaj. Wniosek o uzasadnienie: tydzień od ogłoszenia (od doręczenia – gdy postanowienie wydano na posiedzeniu niejawnym). Apelacja: 2 tygodnie (lub 3 tygodnie przy przedłużonym uzasadnieniu, zgodnie z pouczeniem sądu – art. 369 § 1 i § 1¹ k.p.c.) od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, przez sąd, który je wydał. Postanowienie referendarza – skarga w tydzień. Zażalenie – tydzień. Termin minął bez Twojej winy – wniosek o przywrócenie w tydzień od ustania przeszkody (art. 168–169 k.p.c.). Prawomocne ubezwłasnowolnienie zawsze można zmienić lub uchylić, gdy zmieni się stan zdrowia (art. 559 k.p.c.); od postanowienia sądu II instancji w sprawie o ubezwłasnowolnienie przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego (art. 519¹ § 1 k.p.c.) – w 2 miesiące od doręczenia, przez adwokata lub radcę prawnego (w sprawach opiekuńczych, np. o zezwolenie, kasacji nie ma – art. 519¹ § 2). Jak się odwołać · policz termin · przygotuj apelację.
Narzędzia: czy potrzebne jest ubezwłasnowolnienie, czy wystarczy pełnomocnictwo · generator pism · kalendarz terminów opiekuna. Działają w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.